Zaman zaman “Motivasyonum düştü” ve “Motivasyonum yükseldi” cümlelerini söyleriz veya duyarız. Bu cümleleri kullanıyoruz ve duyuyoruz ama motivasyonun ne olduğunu, iç ve dış motivasyonun neler olduğunu, nasıl yükseldiğini veya düştüğünü vb. durumları biliyor muyuz? Aslında hayatımızdaki her şey içsel ve dışsal motivasyonumuza bağlıdır. Şimdi bunları öğrenme vakti!
İçindekiler
1.Motivasyon Nedir?
Motivasyon, hayatımızın her yerinde olan, bir işi yapmak için yoktan var edilebilen veya var olan enerjiyi arttırmaya yönelik olan itici bir güç veya eylemlere teşvik etme süreci olarak tanımlanabilir.
Örgüt çevresinde ise motivasyon, amaçları ortak olan insanları harekete geçirmeye yarayan güçtür. Bu cümleden de anlaşılıyor ki motivasyon, hem çalışan için hem de işveren için ortak bir olgudur.
2.İçsel ve Dışsal Motivasyon Nedir?
İçsel motivasyon, “ben” duygusuyla hareket edilen, olayları içselleştirerek kişinin içgüdüsel olarak kendi tatmin duygusunu kontrol altına aldığı ve kişinin kendi kendini motive etmesi olarak tanımlanabilir.
Dışsal motivasyon ise başka insanların veya başka materyallerin (aile, eş, sevgili, para, terfi, zam vb.) bireyin isteği dışında motivasyon sağlaması olarak tanımlanabilir.
İçsel motivasyon, dışsal motivasyona göre sürekliliği ve kalıcılığı daha fazla sağladığı yapılan araştırmalarca kanıtlanmıştır. İçsel motivasyonu düşük olan bireyler-yüzde 85 ihtimalle-dışsal motivasyonunu yüksek tutmaya çalışsalar da motivasyonu düşük sayılır. İçsel motivasyonda tatminkârlık kişinin kendisinden kaynaklanmakta, dışsal motivasyonda ise tatmin duygusu dışarıdan sağlanmaktadır.
3.Motivasyon İçin Ortaya Atılan Kuramlar ve Teoriler Nelerdir?
1 Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi
Abraham Maslow, 1943 yılında bu teoriyi ortaya atarak, birçok insanın aslında neye ihtiyaç duyduğunu ve bu ihtiyaçları motivasyon ile nasıl bağdaştırdığını açıklayan piramit şeklinde bir hiyerarşik yapı inşa etmiştir. Bu yapının tuğlaları ise (aşağıdan yukarıya) “fizyolojik ihtiyaçlar, güvenlik ihtiyacı, sevgi ve aidiyet ihtiyacı, saygı ve statü ihtiyacı ve kendini gerçekleştirme ihtiyacı” olarak sıralanabilir.
Maslow’a göre motivasyon, bireyin içinden gelen itici bir güçtür. Yani dışsal kaynaklardan ziyade, içsel ihtiyaçlar insanın motivasyonunun büyük bir bölümünü kapsar. Şimdi Maslow’un bu piramidini açıklayalım.
En altta fizyolojik ihtiyaçlar yani nefes alma, yeme, içme, barınma vb. ihtiyaçları kapsar. Bunlar olmaz ise, insanın varlığını sürdürmesi imkansız hale gelir.
Bir basamak üste çıkınca güvenlik ihtiyacını görürüz. Burada güvenlikten kasıt korunma, barınma, insanlarla olan ilişkilerinin güvenliği, çalışan güvenliği (“Gerekli iş sağlığı ve güvenliği önlemleri alınmış mı? İş güvencesi ve sigorta gibi durumlar hazır hale getirilmiş mi?”) gibi güvenlik ihtiyaçları vardır.
Bir basamak daha üste çıktığımızda aidiyet ve sevgi ihtiyacı ile karşılaşıyoruz. Biliyoruz ki sevgi de alınması ve verilmesi gereken bir ihtiyaçtır. Çünkü insan sosyal bir varlıktır. İşi sevmek, birini sevmek, somut bir şeyi ve soyut bir şeyi sevmek olarak detaylandırabiliriz.
Bir basamak daha üste çıkarsak saygı veya statü ihtiyacı ile karşılaşırız. Burada insanlar için saygın ve başarılı olmak ön plandadır.
Son olarak piramidin en tepesine geldiğimizde kendini gerçekleştirme ihtiyacı diye adlandırdığımız basamak ile karşılaşırız. Burada birey artık kendi için maksimum ne yapacağını hatta başkaları için de neler yapılacağını belirlemek ister ve yapar. Motivasyonu maksimum tutma isteği bu aşamada gerçekleşir. Maslow’un kendini gerçekleştirme ihtiyacı için söylediği bir söz vardır ve bu basamağı da bu sözle bitirelim: “Bir insan, olabileceğinin en üstü olmalıdır.”
3 Herzberg’in Motivasyon-Hijyen Teorisi
Motivasyonu arttırıcı faktörler, olması halinde motivasyona pozitif etki yapan, olmaması halinde ise negatif etkiye dönüşmeyen faktörler olarak tanımlanırken; hijyen faktörler ise olması halinde motivasyona pozitif etki yapmayan, olmaması halinde ise negatif etkiye dönüşen faktörler olarak tanımlanabilir.
Herzberg burada aslında temel iki durum üzerinde duruyor: Tatminkârlığı sağlayan motivasyonu arttırıcı etmenler (başarılı olma, tanınma, takdir, yapılan işin özelliği, ilerleme ve yükselme vb.) bireyin çalışma potansiyeli arttırır ve tatminkârlığı sağlayamayan (hoşnutsuzluk önleyici) hijyen etmenler (ücret, güvenlik, mevki, sosyal ilişkiler vb.) yani bireyin enerjisini düşürebilen etmenler.
