İçindekiler
HAMLET OYUNU
Ophelia tablosu bizler için yerinin çok ayrı olması ve Shakespeare’in Hamlet adlı oyununda yer alması nedeniyle köklü bir geçmiş sağlamaktadır. Öncelikle Hamlet oyunundan bahsetmek istiyorum.
Shakespeare’in “Hamlet” adlı oyunu, İngiliz edebiyatının ve dünya tiyatrosunun en önemli eserleri arasında yer almaktadır. İlk defa 1601 veya 1602 yıllarında sahnelenmiş olup tragedya türünde olan bu oyun, Danimarka prensi olan Hamlet ‘in hikayesini anlatır.
Oyun, Hamlet ‘in babasının ölümünden sonra tahta geçen üvey babası Kral Claudius’un, babasının ölümünü saklı bir şekilde planlayarak tahtı ele geçirmesinin ve annesi Gertrude ile evlenmesini konu edinir. Hamlet daha sonra babasının hayaletinin kendisine görüşmesi sonrasında bazı durumlara emin olur ve Claudius’un gerçek yüzünü öğrenir akabinde onun intikamını alma kararı alır olaylar bu şekilde gelişmektedir.
Hamlet karakteri, karmaşık düşüncelere ve iç çatışmalara sahip bir karakter olarak tasvir edilir. Oyun, varoluşsal felsefe, ihanet, intikam ve ölüm gibi derin konuları işler. Ayrıca, Hamlet’ teki diğer önemli karakterler arasında Ophelia, Polonius, Laertes ve Horatio gibi figürler bulunur.
Shakespeare’in dil ustalığı ve karakter derinliği, Hamlet’i yüzyıllar boyunca tiyatro sahnelerinde ve edebiyat dünyasında önemli bir eser haline getirmiştir. Oyun, hala günümüzde de dünya çapında sahnelenmekte ve çeşitli sanat eserlerine ilham kaynağı olmaya devam etmektedir. Elbette şu anda inceleyeceğimiz tablo ile alakalı olan bu oyun hakkında başvuracağımız öncelikli karakterler Ophelia ve Hamlet etrafında çerçevelenecektir.
Ophelia aşkından deliren kadın. Hamlet isimli oyunda yer alan Ophelia aşkı uğruna delirmiş olan ve bu deliliği sonucunda da hayatına son veren o güzel karakter. Tablo öncelikle bir ölümü barındırmasının yanı sıra zarifliği ve güzel renk tonlamalarıyla Ophelia’nın güzel bir şekilde tasvir edilmesini barındırıyor. Ölümü bu denli güzel şekilde aktaran ressam aslında bunun bir son olarak görmemizi değil de kişinin gerçekliğe bu denli emin ve güzel, huzurlu şekilde oyunla beraber gözler önüne sürüyor desek yanılmayız.
Ophelia karakterinin üzerindeki ağır elbisesi onu bir süre daha suyun yüzeyinde tutarken elinde yeni topladığı çiçekler gibi yakında solacak olan bedenine güzel bir betimleme yapılmış. Ellerini iki yana yaslaması kişinin teslim olduğunu da gösterir. Peki ya bu aşk Ophelia’yı neden delirtti?
OPHELİA NEDEN AŞKINDAN DELİRDİ?
Ophelia yaşadığı aşktan nasıl bu denli bir sonuca kavuştu? Mutlu bir birliktelik umudu ile yola başlayan Ophelia nasıl bir Hamlet karakteriyle birlikteydi? Öncelikle bu soruların başında eserimizdeki baş karakter olan Hamlet’i öğrenelim. Hamlet benzetme olarak belki de tam anlamıyla bir paranoyaktır. Hikayesinde derine indiğimizde babasının şüpheli ölümü üzerine derin bir sorgulamaya ve karanlık olayların içine düşmüştür. Ölümünün sonrasında tahta amcasının geçtiğine tanık olan Hamlet bir sorgulamaya girer. Bunun üzerine Hamlet’ in annesiyle de evlenmesinin ardından büyük bir sorgulamaya iner. Hamlet’ in düşünce akışı babasının amcası tarafından öldürülmesi ve akabinde annesini de tuzağa düşürdüğü üzerinedir.
Hamlet bir gece kendisini babasının hayaletiyle baş başa bulur. Babası birtakım söylemlerde bulunur. Bunların başında kendisini amcasının öldürdüğü ve intikam alması gerektiği söylemleri olur.
Hamlet artık kendi düşüncesi ve vicdanıyla baş başa kalır. Amacı babasının intikamını almak olup eninde sonunda bunu yapacaktır. Lakin bu olayların yanında da önemli bir olay vardır. Hamlet ve Ophelia’nın aşkı ve durumu ne olacaktır?
Bu aşkın karşısında yer alan önemli kişiler vardır. Bunlar Ophelia’nın babası ve abisidir. Hamlet gibi biriyle olmasını ailesi istemez. Hamlet’ in aşkında samimi olmadığı görüşünce olan aile fertleri Ophelia’nın üzüleceğini düşünürler. Hamlet bu dönemde akli dengesi üzerine sorgulamalar yaşar. Babası zihninin bir oyunu muydu? gibi düşüncelerinin esiri olarak yavaş yavaş akli dengesini kaybetmeye başlamıştır. Planlamalar yaparak çevresinden de deli damgalamaları almaya başlamıştır. Ophelia Hamlet de birtakım gariplikler sezer ve bu konuda ailesinden yardım ister. Ailesi de bu durumu “aşk sarhoşlu” olarak adlandırır ve kendince bu aşka bir inanç geliştirdiler. Bir nevi Hamlet’ in kara sevdaya düştüğünü düşünürler. Bu aşka ikna olan aile evlilik konusunda ikna olurlar.
“yıldızların ateş olduğundan şüphelen
güneşin de hareket ettiğinden
gerçeğin bir yalan olduğundan şüphelen
ama sevgimden asla şüphe etme”
Bu sözleri Ophelia ‘ya yazan Hamlet karakterinin aşkına ne kadar ikna olunsa da işin aslı ne yazık ki öyle değildir. Hamlet kötü bir durumdadır, iyi değildir. Karakter analizi yapıldığında Hamlet delirmenin o ince ipi üzerinde yürümektedir. Ophelia’yı sık sık aşağılar, dalga geçer ve asla aşık gibi değildir. Hamlet işlemek istediği cinayet üzerine sık sık düşünür ve planlamalar yapar. Artık eyleme geçmek ister. Eyleme geçmediği her bir dakika da daha da büyük bunalım yaşar. Hamlet”i bir kararsızlık alır. Vicdani boyutunu da düşünür.
“Olmak ya da olmamak, işte bütün mesele bu!
Düşüncemizin katlanması mı güzel
Zalim kaderin yumruklarına, oklarına
Yoksa diretip bela denizlerine karşı
Dur, yeter demesi mi?”
Hamlet ‘in işte bu dizelerinde ruh halinin yansımasını görmekteyiz. Bizlere bu dizelerin ardından Hamlet’ in yaşadığı o olay yardımcı olacaktır. Hamlet mezar kazıcı bir adamla karşılaşır ve o mezardaki kişi Hamlet’ in yakını olan saray soytarısıdır. Bu olay sonrasında kafatasını alır ve canlılık ve cansızlık üzerine daha da derin düşünmeye başlar. Ölüm ve sonrası içinde derin düşüncelere dalan Hamlet için derin bir olaydır. Bu olayın ardından şu dizelere yer vermiştir.
“İnsanoğlu ne tuhaf bir eser!
Muhakemede ne kadar yüce!
Kabiliyet açısından ne kadar süratli ve takdire şayan!
Tutumlarıyla nasıl benziyor bir meleğe!
Aklıyla nasıl benziyor tanrıya!
Evrenin harikası,
hayvanların en mükemmel örneği.”
Bu dizeleri yazan Hamlet arasında oyun boyunca sık sık ikilemde kalırız aynı bu dizelerdeki gibi. Hamlet aslında babasının intikamını almak isteyen bir kişi mi yoksa bu buhranıyla etrafındaki herkese acımasızca yaklaşan bir karakter mi? Aynı şekilde bizleri de kararsızlıklar içerisinde bırakıyor.
Burada asıl önem vermemiz karakter Ophelia’nın. Psikolojisi bozulmuş bir prense baş başa kalan kişinin bu dengesizlikler ve bozulmuş ruh sağlığı ile yalnız kalan odur. Bu delilik Ophelia’yı da yavaş yavaş delirtmeye başlamıştır.
Oyunun kırılması noktası ise korkunç bir olaydır. İşte burada hem Hamlet hem de Ophelia delirmenin tam anlamıyla gerçekleştiğini gördüğümüz karakterlerdir. Hamlet bir gün annesinin yanına gider ve bir perdenin arkasında kıpırdama görür bunun üzerine bu kişinin amcası olduğu düşüncesine varmasıyla kılıcını sallar. İşte o an her şeyin tam anlamıyla değiştiği yerdir. Hamlet amcası olduğu düşüncesiyle kararsızlığı bırakıp eyleme geçmiştir. Hamlet korkunç bir cinayet işlemiştir. Peki Hamlet gerçekte kimi öldürmüştür?
OPHELİA’NIN YAŞADIĞI KORKUNÇ OLAY NEDİR?
O gün ölen kimdi? Gidişatı değiştiren asıl kırılma noktası Hamlet ‘in amcası olduğu düşüncesiyle öldürdüğü kişi Ophelia’nın babasıdır. Hamlet bir cinayet işlemiştir. Ophelia’nın babasını öldürmüştür. Artık ne Hamlet ne de Ophelia eskisi gibi olamaz. Oyunun gidişi tamamen değişmiştir. Ophelia da delirmiştir.
Etrafında gezinerek herkese çiçekler dağıtır ve tüm gün şarkı söyler, Ophelia. Lakin burada derin bir anlam vardır Ophelia kimse tarafından fark edilemez.
OPHELİA ‘NIN ÖLÜM GÜNÜ
Ophelia bir gün nehir kenarındaki söğüt ağacının bir dalına çıkar. O dalın kırılmasıyla kendini nehirde bulur. Ne bir çaba sarf eder çıkmak için ne de bir hüzün duyar. Ophelia bilerek gitmiştir bu ölüme. Kayıtsızlığı tam anlamıyla bunu yansıtır. Görsel de de gördüğümüz üzere Ophelia tasviri birçok sanatçı tarafından ele alınmıştır ama bana kalırsa en etkileyici tasviri John Everett MİLLAİS ‘ın olmuştur. Sanatçı model seçiminde de Elizabeth SİDDAL’ı kullanmıştır. Bu resimde nehir yerine bir küvet kullanılmıştır. Model ve Ophelia arasında benzerlikler kurulmuştur. Modelin küvetinin altında yanan mumların erimesi üzerine soğuk suda modelliğine devam etmek üzere olan teslimiyeti ve Ophelia’nın öleceğini bile bile nehirden kurtulmaya çalışmaması üzerine bir benzerlik söz konusudur.
Ophelia’ da dikkat çeken bir sahne de Ophelia’nın dağıttığı çiçeklerdir. Ophelia dağıttığı çiçeklerle bizlere derin anlamlar vermiştir. Ophelia Hamlet ‘in amcasına rezene verir. Rezene anlam olarak dalkavukluk içerir çünkü Hamlet ‘in amcası kibri uğruna abisini öldürmüştür. Ophelia Hamlet ‘in annesine ise sedef otu verir bu da zina anlamını içeren bir bitkidir. Ophelia bu bitkiden kendisine de ayırmaktadır çünkü bir başka anlamı daha vardır. Sedef otu aynı zamanda pişmanlıktır. Ophelia bir gün yolda yürürken papatyaya denk gelir onu da koparmak almak ister ama anlamı aklına gelir “masumiyet.” Dağıtacak hiç kimse bulamaz.
“Burada masumiyet yok.”
Ophelia’nın delirdiğinin herkes farkındadır ama onu anlayacak ne bir kocası ne de çevresi vardır. Ophelia umursanmayan bir karakterdir. Aşık bir eş ve seven bir evlat, ne yazık ki hiçbirinin karşılığı yoktur, Ophelia’nın hayatında. İşte bu yüzdendir ölüme karşı koymamışlığı.
Yazdıklarım hakkında aşağıdaki Portal adlı youtube kanalından faydalandım. Detaylı ve görsel içerikli seyir için linkten ulaşabilirsiniz.
Seniha Sudenaz ERTEN
