ENDÜSTRİ EVRELERİ VE ENDÜSTRİ 5.0

Kısaca mekanizasyon çağı denebilir. 1780-1870 yıllarını yani tarım toplumundan sanayi toplumuna geçiş süreci Endüstri 1.0 olarak nitelendirilebilir. İngiltere’nin önderliğinde başlamış olan bir sanayi devrimidir. Buharlı makinelerin ortaya çıkışı sağlanmıştır. Aynı zamanda, bu evrede üretimin makineleştiği görülmektedir. İlerleyen dönemlerde motorlu taşıtlar olarak bilinen benzin ve dizel motorların temeli oluşturulmuştur.

Kitle üretimi çağı olarak da adlandırılır. 1870 ve 1970 arası yılları kapsamaktadır. Bu dönemde güç kaynağı olarak hidrokarbon kökenli fosil yakıtlar yerine elektrik enerjisi kullanılmaktadır. Hareket enerjisi elektrik enerjisine, elektrik ise yüksek verimlilikte hareket enerjisine dönüştürülmüştür. 1882’de Edison ile fabrika ve şehirlerde elektrik kullanımı başlamıştır. Almanya ve Amerika’nın bu dönemde başı çekmesi ile seri üretim dönemi başlamış ve ilk olarak 1903 yılında Henry Ford’un otomobil fabrikasında kullanılmıştır. Bu evre Aynı zamanda otomobil teknolojisinin ilerlemesinde de önemli bir yere sahiptir. Depolanmayla ilgili temel sorunlar devam ettiği için, fosil yakıtlar hala kullanılmaktadır.

Otomasyon çağı olarak da bilinir. İkinci Dünya Savaşının ardından üretim aşamasında dijital teknolojinin kullanılması ile programlanabilen makinelerin sonucu olarak meydana gelmiştir. Bu dönemde insan hayatına bilgisayarlar girmiştir. Artık insanlar mekanik enerjiyi yöneterek dijital olarak hesaplamalar sayesinde karar alma, iş yapma ve iletişim kurma becerilerine kavuşmuştur. Bu  dönemde Çin, Japonya ve Güney Kore otomasyon alanında atılımlar yaparak hızlı kalkınma sağlamışlardır.

Akıllı fabrikalar dönemi de denmektedir. 21. yüzyılda internetin yaygınlaşmasıyla beraber Endüstri 4.0 dönemi başlamıştır. Endüstri 1.0, 2.0 ve 3.0 devrimlerinde insan gücü önemliyken; Endüstri 4.0’da insan gücü önemini yitirmeye başlamıştır. Bilgisayarlar fazlasıyla küçülmüş; internet ağları ile birbirlerine bağlanmıştır. İşletim sistemleri ve iletişim protokolleri gelişerek ve bir kısım yapay zekânın da katkısıyla artık birbiri ile konuşan makineler ortaya çıkmıştır. Endüstri 4.0 ile beraber günlük hayatımıza nesnelerin interneti, akıllı makineler, büyük veri, bulut teknolojileri, veri madenciliği, yapay zeka, karanlık fabrikalar, siber sistemler ve otonom robotlar gibi kavramlar girmiştir.

Toplum için tasarlanan insansız teknolojiler dönemi olarak adlandırılabilir. Endüstri 5.0 ilk defa 1 Aralık 2015 tarihinde Michael Rada’nın LinkedIn’de yayımlanan “From virtual to physical” makalesinde bahsedilmiştir. Endüstri 5.0, sinerjik bir mekanda makine ve insan emeğinin verimli kullanılmasını tanımlamaktadır. Bu kavram Japonya başbakanı Shinzo Abe tarafından literatüre kazandırılmıştır. Abe, insanların gelecekte endüstrinin içine dâhil olacağını; bu sayede herkesin bir şekilde üretim ve tüketimin parçası haline geleceğini söylemiştir. Abe ayrıca teknolojinin toplumlar tarafından bir tehdit olmadığını, bir yardımcı olarak algılanması gerektiğini ifade etmiştir. Bu dönemde üç önemli kavram ortaya çıkmaktadır. Büyük Veri, Yapay Zekâ ve Blockchain. Endüstri 5.0 evresinde, yüksek otomasyonun hayata geçmesiyle beraber insan sayısının asgarî düzeyde tutulması ve ışığa ihtiyaç duyulmayan fabrikaların ortaya çıkması sağlanacaktır. Bu yüzden Endüstri 5.0’ın, insanoğlunun ürettiği en güvenli sistem olabileceği düşünülmektedir.

Endüstri 4.0 -5.0 Karşılaştırması

İşletmelerin yaşamlarını devam ettirmeleri ve rekabet avantajı ile faaliyet içindeki pazarda başarı sağlayabilmeleri için teknolojiyi yakından takip etmeleri gerekmektedir. Bu yüzden, özellikle günümüzdeki sanayi işletmeleri için Endüstri 4.0’la gelen yenilikleri incelemeleri ve bu yapıyı kendi sistemlerine entegre etmeleri son derece önemlidir. Günümüzde işletmelerin etkin yönetimsel kararlar alabilmeleri için maliyetleri doğru olarak ölçüp, takip etmeleri ve analiz etmeleri gerekmektedir. Endüstri 4.0, bu açıdan maliyetin kapsamını doğrudan etkilemektedir.

Endüstri 4.0 evresinde birbirleriyle haberleşen ve sensörler aracılığıyla ortamı algılayabilen, aynı zamanda da veri analizi yaparak ihtiyaçları fark edebilen robotlarla üretim yapıp; daha kaliteli, daha ucuz, daha hızlı ve daha az israf yapan bir üretim hedeflenmektedir.

Endüstri 4.0, farklı gelişmiş otomasyon sistemini, birbirleri ile olan veri alışverişlerini ve üretim teknolojilerini kapsamaktadır. Sanayi devrimi olarak da adlandırılan endüstri 4.0 kavramı, nesnelerin interneti, internetin hizmetleri ve siber-fiziksel sistemlerden meydana gelmektedir.

Endüstri 4.0’ın gelişimiyle ortaya çıkan ve doğal bir evrimi olan Endüstri 5.0, küçük ve orta ölçekli firmaların çoğuna yön verme hedefindedir. Üretime değer katma amacı içinde olan Endüstri 5.0, müşterilerin ihtiyaçlarını karşılayacak kişiselleştirilmiş ürünleri üretmek amacıyla makinelerin ve insanların işbirliğine büyük önem vermektedir.

Endüstri 5.0’dan yüksek fayda sağlamak için IoT, yapay zekâ, büyük veri ve kullanıcı merkezli olmayı hedef edinen yeni bir inovasyon yönetimi çerçevesi gerekmektedir. Çünkü gerçekte, IoT’nin yaygın kullanımı ve uygulanabilirliği Endüstri 5.0’ı şekillendirmektedir.

Endüstri 5.0’ın iki vizyonu vardır. Bunların ilki insan-robot ortak çalışmasıdır. Bu vizyonda robot ve insanların her yerde birlikte çalışmaları gerektiği savunulur. İnsanlar yaratıcılık gerektiren görevlerde rol alacak, gerisini ise robotlar halledecektir. Endüstri 5.0’ın ikinci vizyonu ise “biyoekonomi”dir.

Aşağıdaki tabloda Endüstri 4.0 ve Endüstri 5.0 vizyonları karşılaştırılmaktadır.

Aynı zamanda Endüstri 4.0 için yalnızca artan üretim sürecinin iyileştirilmesine odaklandığı düşünülürse, Endüstri 5.0’ın Endüstri 4.0’a kıyasla daha insan merkezli olduğu gerçeği ortaya çıkacaktır.

KAYNAKÇA

1. Çolaklar, H., Şeşen, Y., & Gültekin, V. (2020). Elektronik Sağlık Kayıtlarının Doğal ve Beşerî Afetlerden Korunması. Turkish Studies–Social Science, 15(8), 3439-3462.
2. Büyükgöze, S., & Dereli, E. (2019). Toplum 5.0 ve Dijital Sağlık. VI. Uluslararası Bilimsel ve Mesleki Çalışmalar Kongresi-Fen ve Sağlık, 07-10.
3. GÖKTEN, P. O. (2018). KARANLIKTA ÜRETİM: YENİÇAĞDA MALİYETİN KAPSAMI. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 20(4), 880-897.
4. YÜCEBALKAN, Ö. Ü. B. ENDÜSTRİ 4.0’DAN ENDÜSTRİ 5.0’A GEÇİŞ SÜRECİNE GENEL BAKIŞ OVERVIEW OF THE TRANSITION FROM INDUSTRY 4.0 TO INDUSTRY 5.0.
5. https://www.makronet.com/2020/01/09/endustri-5-0-nedir/
6. https://www.onatclimatic.com/endustri-5-0-nedir