İspanyol Gribi’ nden Corona Virüs’ e Neler Değişti?
Tüm dünyayı etkisi altına alan, her yaş grubunu ve meslek gruplarını etkileyen corona ne zaman ve nasıl çıktı? Kuşkusuz corona virüs ortaya çıktığı ilk günden beri hiçbir şey eskisi gibi olmadı. Hatta “yeni normal” gibi yeni terimler hayatımıza girdi. Pek de gündemde olmayan “entübe, karantina” vs. gibi sözcükleri de sıkça duyar olduk.
Peki nasıl çıktı virüs salgını? İlk vakanın Çin’in Vuhan şehrinde görüldüğü tespit edildi. İlk öngörülere göre çıkış tarihi Aralık 2019. Coronaya neden olan virüsün adı SARS-COV-2. Çıkış tarihi de 2019 olduğu için kısaltılmış hali covid-19 olarak kaynaklara geçti. Covid 19’un küresel çapta hızla yayılmasının ardından tüm dünya alarma geçti ve önlemler almaya başladı. İnsanların birbirleriyle mesafeli durması gerektiği uyarıları yapıldı. Tıbbi maske takılması zorunlu hale geldi. Okullar ve bazı iş yerleri kapatıldı. Karantinaya girildi. İnsanlar alışkın olduğu yaşam standartlarından oldukça farklı yaşamla karşı karşıya kaldılar. Bu da insanları maddi ve manevi yönde olumsuz etkiledi. İnsanlar psikolojik olarak bu durumdan etkilendi.
Yapılan bazı araştırmalar covid’in çıkış yerinin farklı oabileceğini öngörüyor. Dünya Sağlık Örgütü tarafından açıklanan ilk corona vakasının ardından bir yıl geçmesine rağmen araştırmalar hala devam ediyor. İtalya’da yapılan araştırmalar corona vakasının 27 Ekim’de görüldüğü yönünde. Çinli makamlar ise 17 Kasım tarihinde ilk corona vakasına rastlandığını belirtiyor. Business Insider’ın haberine göre corona virüsün Vuhan’da tespit edilmesinden aylar önce Avrupa’da olduğu ortaya çıktı. Yapılan diğer araştırmalara göre ise ilk vakalar Vuhan ve çevresinde olmayabilir. SCMP’ye göre Çinli tıp uzmanları o dönemdeki hastalardan alınan örneklerle 60 corona virüs vakası saptadı. İlk vakaların başlangıç yerinin Vuhan’daki hayvan pazarında olmadığı kesinleşti.
Alınan sıkı tedbirler dolayısıyla Türkiye’de corona vakaları diğer ülkelere göre geç görülmüştür. Türkiye corona virüsün en son geldiği ülkelerden biridir. Ülkemizde ilk vaka 11 Mart 2020 tarihinde görülmüştür. Sağlık Bakanı Fahrettin Koca Türkiye’deki ilk vaka görülen kişinin erkek olduğunu ve karantina alındığını belirtti. Bu kişinin Avrupa merkezli olduğu açıklandı. Alınan ilk tedbirler zorunlu olmadıkça yurt dışına çıkılmaması çağrısıydı. Yurt dışından gelenler için 14 gün evde karantinada kalınması çağrısında bulunuldu. Daha sonraları yurt dışından gelenler öğrenci yurtlarında zorunlu bir şekilde karantinada tutuldu. İlerleyen zamanlarda bu biraz daha gevşetildi. Bu kural kaldırıldı. Aşılama çalışmaları başladı. Bir an önce normalleşme hedefleniyor.
Peki bundan tam 100 yıl önceki İspanyol gribi nasıldı? Günümüzden çok mu farklıydı? Yoksa benzer şeyleri yaşadılar mı?
İspanyol gribi 1918-1920 yılları arasında H1N1 virüsünün yol açtığı grip salgınıdır. İspanyol gribi 500 milyondan fazla kişiye bulaşması sonucu 18 ay içinde 50 milyon dolayında insanın ölümüne sebep olarak insanlık tarihinde bilinen en büyük salgınlardan biri olmuştur. İspanyol gribinin bir özelliği zayıf, yaşlı ve çocuklardan çok, sağlıklı genç erişkinleri etkilemiş olmasıdır. 1. Dünya Savaşı’nın ardından ortaya çıkmıştır ve savaştan daha fazla insanın ölümüne neden olmuştur. İki yıl içinde ortadan kaybolup etkisini kaybetmiştir.
İlk İspanya’da görülmemesine rağmen ilk açıklayan olduğu için bu ismi almıştır. İlk belirtileri ateş, titreme ve yorgunluktur. Gribe yakalananlar genellikle birkaç gün içerisinde iyileşiyordu. İkinci dalgada durum kötüye gitti ve ölümler başladı. Ölenlerin çoğu 20’li yaşlarındaydı. Hastalığı iyileştirecek ilaç yoktu ve doktor imkanları çok sınırlıydı. Günümüzdeki önlemler gibi maske takma zorunluluğu vardı. Okullar kapanmıştı ve yerlere tükürmek yasaktı.
1920’nin ortalarında kendiliğinden etkisini yitirmişti. Tam net açıklanamasa da tahminen, bu hastalıktan ölebilecek insan sayısının azalmasıydı.
Aslında virüs tamamen bitmedi. 2009’daki domuz gribine sebep olmuştur. Fakat bağışıklık kazanıldığı için o kadar etkili olmamıştır. Günümüzdeki corona da bu şekilde biter mi diye düşünecek olursak, bu virüs yeni ve daha önce hiç görülmemiş olmasından dolayı aynı şekilde etkisini yitirebilececeği düşünülmüyor. O yüzden net bir cevabı yok. Ayrıca 1918’deki salgında halk önlemlere ilk günden son güne kadar ayak uydurmuş, mesafe ve maskeye çok önem vermiştir.
Kaynakça:
Akın Murteza/ ntv.haber
