Nedir Bu Enflasyon?
Son yıllarda ülkece çok fazla ekonomiye merak saldık. E hani haksız da sayılmayız tabi her gün döviz kurunun değeri ,altın fiyatları, enflasyon derken belki de bilmediğimiz birçok şey öğrenmek durumunda kaldık. Şimdi sorsak Ayşe Teyze’ye ülkede enflasyon var mı? Bu soruya verecek belki bir cevabı olmayabilir lakin “hayat pahalı mı?” diye sorsak bu soruya mutlaka vereceği bir cevap vardır.
Halk arasında hayat pahalılığı olarak bilinen enflasyon iktisadi açıdan tanımlarsak mal ve hizmet fiyatlarının genel seviyesinde ki sürekli artıştır. Diğer bir deyişle paranın alım gücünün düşmesidir. Örneğin geçen sene çikolatanın fiyatı 4 lira bu sene ise 6 lira olsun. Bu durumda insanlar şunu düşünecektir çikolataya zam gelmiş işin doğrusu ise paranın alım gücü düşmüştür. Bu demek oluyor ki geçen sene 4 tane 1 lira ödeyerek aldığınız çikolatayı bu sene 6 tane 1 lira ödeyerek almanız gerekecektir. Peki biz geçen sene 4 tl ödediğimiz çikolataya bu sene neden 6 tl ödüyoruz?
Enflasyon için öne sürülen en genel 2 hipotez vardır. Birincisi Arz yönlü (maliyet) enflasyonu, ikincisi talep yönlü enflasyon. Arz yönlü enflasyon; talep düşmediği halde üretim miktarının düşmesidir. Bu durumda maliyetlere yansıyacaktır. Maliyetteki artışta üretim faktörlerine ödenen bedeller (ücret artışı , kira artışı ,finansman faaliyetleri) , girdi fiyatlarındaki artış yani üretimde kullanılan hammadde ,ara mal ve döviz kuru sebebiyle artış gösterebilir. Örneğin kakaonun ithal fiyatı çikolata fiyatlarını da etkiler.
Talep enflasyonu; mal ve hizmet arzının, toplam talebin artış hızına ayak uyduramaması halinde ortaya çıkar. Bunu da basit bir örnekle açıklayalım. Varsayalım ki bir köyde 10 kişi yaşıyor olsun bir de kendi sütlerini kendi sağıp, satan bir sütçü olsun . 10 kişiden de sadece 5 kişinin süt alacak parası olsun . Sütçü de kilosu 2 liradan her gün 5 kilo süt satıyor olsun. Günde 5 kilodan 10 tl kazanmış olur. Sütçü ürettiği kadar sattığı içinde memnundur.
Diyelim ki süt alacak olanlara diğer 5 kişi daha eklendi ve müşteri sayısı 10 oldu. Fakat şu an sütçü sadece 5 kilo süt sağabiliyor ve toplamda 10 kilo daha süt sağması için yeni makine alması yada yanına işçi alması gerekiyor.10 kilo daha üretebilse kazancı 20 lira olacak. Haliyle sütçü de sütün fiyatına zam yapıyor. Sütün fiyatı 2 liradan 4 liraya çıkıyor . Müşterilerin yarısı yeni fiyata rağmen süt almaktan vazgeçmezken diğerleri vazgeçiyor. Sütçü de kilosu 4 liradan 5 kilo süt satarak 20 tl kazancı elde etmiş oluyor.
Bir ülkede enflasyon var ise paranın satın alma gücü azalır ve yaşam maliyeti artar. Ekonomi de belirsizliğe neden olur. Fiyatları belirlemek , mal ve hizmetlere ne ödeneceği takip etmek güçleşir .Bundan dolayı üreticiler yatırım yapma ,tüketiciler ise harcama konusunda isteksiz davranırlar .Bu durum da ülke ekonomisine zarar verir.
Enflasyon hesaplanırken Tüfe ve Üfe olarak adlandırılan endekslere bakılır. Üfe dediğimiz üretici fiyatları endeksidir. Ekonomide üretim sürecinde girdi olarak kullanılan maddelerin fiyatlarındaki değişimi toptancı aşamasında ölçen endekstir. Üfe enflasyonun üreticiyi etkileyen kısmıdır. Tüfe ise tüketicilerin satın aldıkları mal ve hizmetlerin fiyatların da yaşanan değişimi ölçen endekstir. Bu yüzden bizi esas ilgilendiren tüfedir. Ülkenin genelini temsil eden hane halkı harcamaları esas alınarak bir sepet oluşturulur.
Sepetteki ürünler harcama içindeki paylarına göre değerlendirilir. Örneğin gıda ve alkolsüz içeceklerin payı %25.94, alkollü içecekler ve tütün % 4.8 ,konut için %15.36 gibi oranlar belirlenir. Bu oranlar her sene değişebilir. Böylece tüketici fiyat endeksinin yıllık yüzde değişimi hesaplanarak senelik enflasyon bulunmuş olur. Ülkemizde Üfe ve Tüfe oranları her ayın 3’ünde Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından kamuoyuna duyurulur. Haber bültenlerinde kulağınıza mutlaka enflasyonu tek hanelere indireceğiz söylemleri kulağınıza çalınmıştır. Çünkü Türkiye’de enflasyon oranları yüksek oranlarda seyrediyor. En son Mayıs ayında tüfenin yıllık değişimi % 16.59 olarak açıklandı. Ki bu değişim geçen sene yaptığınız 200 liralık bir alışverişe bu sene 33,18 lira daha fazla ödeyeceğiniz anlamına gelir. Oysa ki Merkez Bankası yüzde 2 ile 3 arasını enflasyon oranlarını ekonominin dengede durabilmesi için gerekli görüyor.
Kaynakça:
Enflasyon nedir? – Erman Manyaslı youtube kanalı
Enflasyon nedir? -TCMB youtube kanalı
Enflasyon Nedir? Enflasyon Yükselirse Ne Olur? – Konupara
Enflasyon Nedir, Nasıl Ölçülür? (mahfiegilmez.com)
EURONEWS
