İçindekiler
SONSUZLUĞUN MATEMATİKSEL SİMGESİ:Pİ SAYISI
Pİ SAYISI NEDİR?
Bir dairenin çevre uzunluğunun çapına oranı sabitidir. İsmini yunanca περίμετρον (çevre) sözcüğünün ilk harfi olan π harfinden alır. Ayrıca bu sayının farklı adları da vardır, bunlar da aşağıdadır;
Arşimet sabiti, matematikte Pi sayısını temsil eden bir sabittir ve genellikle 3.14159 olarak ifade edilir. Bir dairenin çevresinin çapına bölünmesi ile elde edilen sabit bir orandır.
Ludolph sayısı ise Pi sayısının bir benzeridir ve genellikle 3.141592653589793238 olarak ifade edilir. Ludolph sayısı, matematikte daire ve daire benzeri şekillerin alan ve hacim hesaplamalarında kullanılan bir sabittir.
Pi sayısı yaklaşık 3.14159’a eşittir. Matematik ve fizikte birçok formülde görülür. Hayatımızın birçok yerinde matematik, fizik, biyoloji, geometri gibi derslerin yanı sıra mühendislik ve mimarlık gibi vb. birçok meslekte bolca kullanılan bir sayıdır. Pi sayısı hayatımızın merkezindeki bir sayıdır diyebiliriz.
Tam bir sayı değildir. 3 ile başlayıp virgülden sonra sonu görülmez sayıda basamağı bulunur. Boyutu fark etmeksizin bir dairenin çevresini aynı dairenin çapına bölerseniz yaklaşık olarak 3.14 sayısını elde edersiniz. Yaklaşık olarak denilmesinin sebebi ise bu sayının sonu görülmez bir basamağı vardır.
Bu sayının rekorunu kıran kişi, Adobe çalışanı Emma Haruka Iwao’dur. Iwao, 2019 yılında pi sayısının 31,415,926,535,897 haneli ondalık kesirli değerini hesaplamayı başarmıştır. Bu sayı, pi sayısının en çok haneli bilinen değeridir ve rekor olarak kabul edilmektedir.
Pİ NASIL HESAPLANIR?
Dairenin çevresini çapına böldüğünüzde elde edeceğiniz değer, her zaman pi sayısına yaklaşacaktır. Bu sayede dairenin çapını bilmese bile çevresini hesaplayabilirsiniz. Matematikteki bu gizemli sabit sayı sayesinde, çemberin alanını, hacmini ve pek çok matematiksel problemi çözebilirsiniz. Pi sayısı, doğru oranları ve orantıları belirlemek için kullanılan temel bir araçtır ve matematik dünyasında önemli bir yere sahiptir.
Pİ’NİN TARİHÇESİ
Milattan önce 1900 yıllarında Babil imparatorluğunda bir daireyi kare içine alarak hesapladıkları pi sayısını 3.125 olarak buldular. Günümüzde kabul edilen değere oldukça yakın bir değer.
Mısır papirüsü milattan önce 1650 yıllarında , Mısırlıların pi sayısını oldukça yakın bir değer olan 3,1605 olarak hesapladıklarını gösteriyor. Bu hesaplama, o dönemde matematiksel yeteneklerini ve tekniklerini nasıl kullandıklarını gösteriyor. Mısırlıların pi sayısını hesaplama süreci, matematik tarihine ışık tutan ilginç bir örnektir.
Milattan önce 250 yılında Pisagor teoremini kullanan Siraküzalı Arşimet, pi sayısının yaklaşık değerini bulmuş ve bunu 3 1/7 olarak belirlemiştir. Bu yaklaşık değer o dönem için oldukça doğru kabul edilmiştir.
Milattan önce 150 yılında İskenderiyeli Batlamyus, virgülden önce ilk dört hanesini hesaplamıştır.
İranlı gökbilimci El-Kaşi 1424 yılında ilk on altı haneyi bulmuştur ve rekoru yaklaşık iki yüzyıl elinde tutmuştur.
Hollandalı Van Ceulen 1590 yıllarında ilk otuz beş haneye ulaşmıştır.
İngiliz Machin sonsuz seriler kullanarak 1706 yılında ilk yüz haneyi elde etmiştir.
İngiliz Ferguson 1946 yılında ilk altı yüz yirmi haneyi hesaplamıştır.
İsviçreli Peter Trueb, 2016 yılında 22.459.157.718.361 haneyi aşarak bir rekor kırdı.
Pİ NEDEN BU KADAR ÖNEMLİ?
Yıldır herkes bu sayıyı bulmak için uğraşıyor. Peki, bu pi sayısı neden bu kadar öneme sahip?
Öncelikle bu sayının kulağa çok gizemli geldiğini söylemeliyiz. Devasa büyüklükte bir dairenin de, küçücük bir dairenin de çevresini, çapına böldüğünüz zaman aynı oran çıkıyor. Bununla yetinmeyip birde, dairenin yarıçapının karesi ile çarptığınız zaman dairenin alanını bulabiliyorsunuz. Yani işin içinde bir daire varsa pi sayısı da mutlaka o işlemin içinde olmalı.
Birbirine ‘tam’ olarak uyan parçalar ile neler yapabileceğimiz ise bilim insanlarının araştırmaları ve düşüncelerine kalmış durumda.
Pİ GÜNÜ NEDEN 14 MART ?
Pi Günü, 14 Mart (3.14) tarihinde kutlanan matematiksel bir bayramdır.
Pi Günü, π sayısına ithaf edilen ve her yıl 14 Mart’ta saat 1.59’da kutlanan özel bir gündür.
Bu tarih, Amerikan tarih formatında 3.14’ün 1.59 olarak gösterilmesiyle pi sayısını hatırlatmaktadır.
1988 yılında San Francisco Exploratorium’da fizikçi Larry Shaw ve diğer çalışanlar tarafından Pi Günü’nün ilk resmi kutlaması düzenlendi. Ayrıca, 12 Mart 2009’da Amerika Birleşik Devleti Temsilciler Meclisi,
14 Mart 2009’u Ulusal Pi Günü olarak ilan etti.
Google da 2010’da Pi Günü’nü kutlamak için ana sayfasında çemberler ve pi sembolü içeren bir Google yayınladı.
Türkiye de ise 2007 yılından bu yana kutlanıyor.
Pi Günü, aynı zamanda turta yeme yarışmaları, matematiksel bulmacalar ve pi hesaplama yarışmaları gibi etkinliklerle de kutlanır. Bazı okullarda öğrenciler pi sayısını ezberlemeye çalışırken, bazı kurumlar da çalışanları için pi günü partileri düzenler.
Pi Günü, her ne kadar matematiksel bir kavramı temsil etse de aslında eğlenceli bir bayramdır ve insanları matematiğe karşı ilgi duymaya teşvik eder. İngilizce de “pay” şeklinde okunur ve telaffuzu pie olan kelimenin anlamı turtadır. Bu sebeple Pi Günü dünya da birçok ülkede turta ile kutlanır.
Pİ İÇİN FİLM ÖNERİSİ
- Filmin adı sonsuzluktan 3.14 uzaklıkta “Pİ”. 1998 yapımı bir film olan bu şaheseri izleyip bu sayının gizemli dünyasında kaybolabilirsiniz.
Pİ’NİN MÜZİĞİ
- Song from π!
