KRİZ YÖNETİMİ VE KARAR ALMA

Hayatımızın her alanında ve her yerinde bizlerin, yemek yemekten tutun gideceğimiz okul hatta evleneceğimiz kişilere kadar seçimler yaparız. Bu durumlar bazen fırsat bazen de kriz yaratırlar. Krizi fırsata da çevirebiliriz veya krizi kriz olarak da nitelendirebiliriz. Krizi fırsata dönüştürmenin en başında krizi yönetmek ve etkili kullanmak yatar. Krizi ve kriz anını ne kadar iyi bir şekilde yönetebilirsek gidişatı olumluya dönüştürebiliriz. Kriz anında fark edebilirsek hem gidişat için hem de kişisel gelişimimiz için önemli konular ve fırsatlar yatabilir. Peki öncelikle gelelim krizin ne demek olduğuna ve neyi ifade ettiğine.

KRİZ NE DEMEK?

“Kriz” kelimesi, genellikle olumsuz bir durumu veya zor bir dönemi ifade eder ve birçok bağlamda kullanılabilir.

Genel anlamda, kriz, ani ve beklenmedik bir değişim sonucu ortaya çıkan ve genellikle çözülmesi zor olan sorunlarla karakterize edilen bir durumdur. Kriz, farklı alanlarda çeşitli şekillerde kendini gösterebilir:

1. Ekonomik Kriz: Bir ülkenin ekonomik yapısında meydana gelen ciddi bozulmalar. Örneğin, yüksek enflasyon, işsizlik oranlarının artması, bankacılık sisteminin çökmesi gibi durumlar ekonomik krizin belirtileridir.
2. Sağlık Krizi: Bir toplumun sağlık sistemini zorlayan büyük ölçekli sağlık sorunları. Örneğin, salgın hastalıklar (COVID-19 pandemisi gibi), yaygın sağlık sorunları veya sağlık hizmetlerine erişimde ciddi sıkıntılar.
3. Siyasi Kriz: Bir ülkenin siyasi yapısında meydana gelen ve genellikle hükümetin işleyişini zorlaştıran ya da durduran sorunlar. Örneğin, hükümetin çökmesi, seçimlerin iptal edilmesi, sivil itaatsizlik veya askeri darbeler.
4. Çevresel Kriz: Doğal çevrenin ciddi şekilde zarar gördüğü ve bu durumun insanlar ve ekosistemler üzerinde büyük olumsuz etkiler yarattığı durumlar. Örneğin, orman yangınları, sel, deprem veya uzun süreli kuraklıklar.
5. Kurumsal Kriz: Bir işletme veya organizasyonun faaliyetlerini ciddi şekilde etkileyen ve genellikle itibar kaybına, finansal zarara veya operasyonel aksamalara yol açan durumlar. Örneğin, büyük bir ürün geri çağırma, veri ihlali, yönetim skandalları.

Kriz durumları, genellikle hızlı ve etkili müdahaleler gerektirir. Kriz yönetimi, bu tür durumları en aza indirmek veya etkilerini hafifletmek amacıyla planlanan stratejiler ve alınan tedbirlerle ilgilidir.

KRİZ VE RİSK HAKKINDA

Aslında kriz yönetimi ve risk yönetimi arasında çok büyük farklar mevcuttur. Birbiri yerine kullanmak doğru olmaz.

Bu nedenle bu iki kavram arasında ki bağlam bakımından bunu incelemek kıymetli olucaktır. Kriz yönetimi ve risk yönetimi arasında ciddi farklar vardır çünkü risk yönetimi, herhangi bir risk oluşmadan önce bununla ilgili mantıklı ve ideal önlemleri alabilmektir. Ama bazen şoklarla karşılaşıyoruz ve ortaya bir kriz çıkıyor. Örneğin, bir ambulans çağıyorsunuz çünkü bir kaza olmuş. Lakin kaza için çağırdığınız ambulansta yolda kaza yapıyor. Öncelikle bu çok öngörülen bir şey değil. Dolayısıyla maalesef firmalarımız, şirketlerimiz, bizler de bu tip krizlerle karşı karşıya kalıyoruz. İşte bu anda teknik çalışmıyor. Mike Tyson’ın bu durum için bir sözünü paylaşmak istiyorum.

Bu nedenle şuna dikkat etmemiz gereklidir. Kriz yönetimi ve risk yönetimi farklı şeyler ve kriz ortaya çıktığı zaman öncelikle baskı altında soğukkanlı karar verebilmek gerekiyor. Bu da antrenmanla yani simülasyonlarla mümkün olur. Örneğin okullarda yangın için yapılan tatbikatlarla olası bir yangın olduğunda kriz anını yönetebilmek için yapılan simülasyonlar etkilidir. Dolayısıyla baskı altında doğru kararı verebilme sanatı nasıl kriz yönetimi yapacağımızla ilişkilidir.

Kriz yönetimiyle ilgili olarak öncelikli etkileşimli bulduğum konu stres ile nasıl başa çıkılacağıyla ilişkili olan konudur.

KARAR ALMA NEDİR?

Şu anda aldığımız kararlar, hayatımızın geri kalanı için çok büyük bir etki oluşturacak. Her seçim bir karar ise, bazen doğru karar almak da uygulamak da büyük sorumluluklar getirebilir.

Verdiğimiz kararlar, bizi şimdi yada gelecekte mutsuz ederse geri dönüşler yaşamı daha zorlaştırabilir. Yaptığımız şeyleri neden yaptığımız bilirsek işte o zaman her şey çok daha açık olacak.

KRİZ ANINDA ZOR KARARLARI NASIL ALIRIZ?

Kriz anında etkili ve hızlı karar almak, durumun daha kötüye gitmesini önlemek ve potansiyel zararları en aza indirmek için hayati öneme sahiptir.

Kriz anında alınacak kararların sürecini ve stratejilerini belirlerken aşağıdaki adımları izleyebilirsiniz:

1. Durumu Değerlendirin

• Bilgi Toplayın: Mevcut durumu anlamak için hızlı ve güvenilir bilgi toplayın. Durumun kapsamını, nedenlerini ve etkilerini belirleyin.
• Önceliklendirin: Hangi konuların en acil olduğunu ve hangi sorunların hemen çözülmesi gerektiğini belirleyin.

2. Kriz Yönetim Ekibi Kurun

• Yetkili Bir Ekip: Karar alma sürecinde yer alacak deneyimli ve yetkili bir kriz yönetim ekibi oluşturun.
• Roller ve Sorumluluklar: Ekip üyelerinin rollerini ve sorumluluklarını net bir şekilde belirleyin.

3. Hızlı ve Bilgilendirilmiş Karar Verin

• Durum Analizi: Mevcut durumu ve olası senaryoları analiz edin. Farklı seçenekleri ve sonuçlarını değerlendirin.
• Uzman Görüşü: Gerekli olduğunda uzmanlardan veya danışmanlardan görüş alın.
• Risk Değerlendirmesi: Olası riskleri ve bu risklerin etkilerini değerlendirin. Riskleri minimize edecek kararları önceliklendirin.

4. İletişim Kurun

• Şeffaf ve Net İletişim: Tüm paydaşlarla (çalışanlar, müşteriler, medya, kamuoyu) şeffaf ve net bir iletişim kurun. Doğru ve zamanında bilgi verin.
• Medya Yönetimi: Medya ile olan iletişimi etkin bir şekilde yönetin. Yanlış bilgi yayılmasını önleyin.

5. Eylem Planı Oluşturun ve Uygulayın

• Acil Eylem Planı: Kısa vadeli acil durum eylem planı oluşturun. Bu plan, kriz anında hızlı müdahale gerektiren adımları içermelidir.
• Uzun Vadeli Strateji: Krizin uzun vadeli etkilerini yönetmek için stratejik bir plan oluşturun.

6. Esnek ve Adaptif Olun

• Duruma Göre Ayarlama: Durum geliştikçe planlarınızı ve stratejilerinizi esnek bir şekilde ayarlayın.
• Geri Bildirim ve Öğrenme: Sürekli geri bildirim alarak, yapılan hatalardan ve başarılarından ders çıkarın.

7. Takip ve Değerlendirme

• İzleme: Alınan kararların ve uygulanan eylemlerin sonuçlarını yakından izleyin.
• Değerlendirme: Krizin sonunda, süreç boyunca alınan kararları ve yapılan eylemleri değerlendirin. Gelecekte benzer krizlerle başa çıkmak için süreçleri iyileştirin.

Kriz yönetimi, hızlı düşünmeyi, esnekliği ve etkili iletişimi gerektirir. Planlı ve stratejik bir yaklaşım, kriz anında daha iyi kararlar alınmasını sağlar ve olumsuz etkilerin minimize edilmesine yardımcı olur.

Seniha Sudenaz ERTEN