İşsizlik Maaşı Başvuru Kimler Alabilir Ne kadar Yatar | En Çok Merak Edilenler (En Geniş Bilgi)

İşsizlik Maaşı Başvuru Kimler Alabilir Ne kadar Yatar | En Çok Merak Edilenler (En Geniş Bilgi)

Türkiye’de belirli bir çalışma hayatı olan kişilere işsiz kalmaları durumunda, belirli sürelerle bir miktar para (işsizlik maaşı) ödenmektedir. Kanun[1] bu ödemeyi “Bir işyerinde çalışırken, çalışma istek, yetenek, sağlık ve yeterliliğinde olmasına rağmen, herhangi bir kasıt ve kusuru olmaksızın işini kaybeden sigortalılara işsiz kalmaları nedeniyle uğradıkları gelir kaybını belli süre ve ölçüde karşılayan, sigortacılık tekniği ile faaliyet gösteren zorunlu sigorta” olarak nitelendirmiştir.

Türkiye’de her uygulamada olduğu gibi bu ödeneğin ödenmesinde de belirli kurallar ve ayrıntılar bulunmaktadır. Bu yazımızda anlaşılır bir şekilde bunlara değineceğiz.

İşsizlik Maaşına Nasıl Başvurulur?

İllerde Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüklerine, bazı ilçelerde Hizmet Merkezlerinde iş ve meslek danışmanları ile ya da anlaşmalı Kurumlardaki Hizmet Noktalarında ilgili görevlilerle görüşerek dolduracağınız form ile başvuru yapılabilmektedir. “Benim zamanım yok, yakınımda gidebileceğim bir yer de yok” diyenler için internet kanalı da hizmete hazır. www.iskur.gov.tr adresinden ya da e-devlet kanalıyla işsizlik maaşına başvuru yapılabilir.

İşsizlik Maaşı Başvuru Şartları Nelerdir?

• Kendi İstek ve Kusuru Dışında İşsiz Kalmak: İşyerlerinde çalışan kişilerin çalıştıkları sürenin sonuna geldiğinde firma kişinin çıkış sebebini Sosyal Sigortalar Kurumu’na (SGK) bildirmektedir. Toplamda 40 adet mevcut kod bulunan bu çıkış kodlarından bazıları sizin işsizlik sigortası almanıza engel olurken bazıları koşulları taşıdığınızı göstermektedir. İşyerinin sizin için verdiği bu kod eğer örneğin “03” yani istifa ise bu durum sizin kendi isteğinizle işyerinden ayrıldığınıza işarettir. Bu da işsizlik ödeneği almanıza engel olacaktır. Yine aynı örnek üzerinden gitmek gerekirse; sizi işvereniniz çıkarmasına rağmen kasten ya da kasıtsız olarak “03” yani istifa girilmişse öncelikle işvereniniz ile durumu düzeltmek için görüşmelisiniz. Sehven yapılan işlemlerde SGK’dan ceza yemeden önce firmaların 10 günü bulunmaktadır. Bu 10 gün içerisinde yanlış yapılan işlemlerin cezasız telafisi bulunmaktadır. Eğer sonuca varamazsanız adliyelerdeki “arabuluculuk” birimlerine başvurabilir ya da telefonunuzdan “170”i arayarak ilgililere durumu aktarabilirsiniz. 
• Hizmet Akdinin Sona Ermesinden Önceki Son 120 Gün Hizmet Akdine Tabi Olmak: Bu şu demek: Son dört ay prim bulunmasa da en az bir işverenin üzerinde bulunmak. Bu kural esnetildi. Daha önce kesintisiz prim ödeme şartı varken günümüzde bu kural kolaylaştırıldı. İşten çıkış tarihi itibariyle geriye dönük son yüz yirmi gün içinde hizmet akdine tabi olmak kuralı getirildi. Küçük bir ayrıntı daha. Eğer son yüz yirmi gün içerisinde birden fazla işverene tabi çalışılmışsa işverenlerin primlerinin arasında boşluk olmaması gerekiyor. Örneğin ayın 5’inde çıkışınız varsa yine en az ayın 6’sında bir başka işverende girişiniz olması gerekmektedir.
•  Hizmet Akdinin Feshinden Önceki Son Üç Yıl İçinde En Az 600 Gün Prim Ödemiş Olmak: Yine işten çıkış tarihi itibariyle geriye dönük son 3 yıl içerisinde en az 600 gün prim ödemesi yapmış olmak gerekmektedir.
• Hizmet Akdinin Feshinden Sonraki 30 Gün İçinde Başvuru Yapmak: İşten çıkış tarihinizden itibaren hak kaybetmeyeceğiniz yasal başvuru süresi 30 günle sınırlandırılmıştır. Bu süreyi geçen başvurularda alacağınız ödenek miktarı geç kaldığınız gün kadar kesilmektedir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken çok önemli bir husus var. Örneğin siz istifa etmiş olmasanız dahi işvereniniz sizi “03” kodundan yani istifa kodundan çıkışınızı göstermiş ve siz de “nasıl olsa hak edemiyorum, başvurumu da yapmama gerek yok” derseniz eğer geçmiş olsun, daha başından kaybettiniz. Çünkü yasal başvuru süresi içinde yapılmayan “hak edilemeyen” başvurular da, daha sonra arabuluculuk veya iş davası nedeniyle kodun düzeltilmesine karar verilmişse ve siz de yasal süresinden sonra başvuru yaptıysanız (biliyorsunuz ülkemizde davaların karara bağlanması biraz zaman alabiliyor) hiç ödenek alamayabilirsiniz. Bundan dolayı tavsiyemizdir, her durumda başvurunuzu yapınız.

*AYRINTI: Son 120 günde kesinti sayılmayan yani işsizlik maaşı almanızı engellemeyecek kesintiler aşağıda sıralanmıştır[2]. (Daha önce bahsettiğimiz kesintisiz prim ödeme şartının esnetilmesinden dolayı yeni gelen kurala göre)

• Hastalık,
• Ücretsiz izin/aylıksız izin
• Disiplin cezası
• Gözaltına alınma,
• Hükümlülükle sonuçlanmayan tutukluluk hali,
• Kısmi istihdam,
• Grev,
• Lokavt,
• Genel hayatı etkileyen olaylar,
• Ekonomik kriz,
• Doğal afet,
• Fesih tarihinde çalışmamış
• Ev hizmetlerinde 30 günden az çalışma
• Kısa çalışma ödeneği
• Yarım çalışma ödeneği

İşsizlik Maaşı Süresi Nasıl Hesaplanır?

Bu durum adınıza ödenen sigorta primlerine bakılarak hesaplanır. Hesaplanan günler ise işten çıktığınız günden itibaren geriye dönük son 3 yıl içerisindeki primlerinize bağlıdır. Bu primler;

• 600-899 gün aralığında ise 180 gün (6 ay)
• 900-1079 gün aralığında ise 240 gün (8 ay)
• 1080 gün prim olması durumunda ise 300 gün (10 ay)

işsizlik maaşı ödemesi yapılmaktadır. 

İşsizlik Maaşı Miktarı Nasıl Hesaplanır?

2020 İşsizlik maaşı miktarı son dört aylık prime esas kazancının (yani maaşınızın brüt tutarının) ortalamasının %40’ı olarak hesaplanmaktadır. Ancak kural olarak bu miktar aylık asgari ücretin brüt tutarının %80’ini geçememektedir. Bu arada işsizlik ödeneği damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulamaz. Nafaka borçları dışında haciz yapılamaz ve başkasına devredilemez.

Aşağıda 2020 yılı için örnek bir tablo paylaşılmıştır. [3]

(*)  Hesaplanan işsizlik ödeneği miktarı, aylık asgari ücretin brüt tutarının %80’ini geçemeyeceği için işsize ödenecek aylık işsizlik ödeneği bu şekilde hesaplanmıştır. 2020 yılında brüt asgari ücret 2.943,00 TL’dir.

İşsizlik Maaşı Başvurum Neden Onaylanmadı?

Hak kazanamamanız durumunda size en yakın İŞKUR biriminden neden hak kazanamadığınıza dair bilgi alabilirsiniz.

İşsizlik Maaşı Almaya Başlamanız Durumunda!

Başvurunuz, başvuru tarihini izleyen ayın sonuna kadar mutlaka İŞKUR tarafından sonuçlandırılacaktır. Sonucu Kuruma kayıtlı cep telefonunuza kısa mesaj (SMS) yolu ile bildirilecektir. Bundan dolayı Kuruma cep telefon numaranızı doğru bir şekilde verdiğinizden emin olun.

İşsizlik maaşı almaya hak kazanmanız durumunda her ayın 5’inde size en yakın PTT şubesine giderek kimliğinizle maaşınızı çekebilirsiniz. Bu tarihi gerekli hallerde Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı geriye çekmeye yetkilidir. Örneğin geçmişte bayram önceleri maaş alınabilmesi için karar çıkarıldığı görülmüştür.  

*UYARI: Dikkat edilmesi gereken bir nokta da şurası. Fazla ihtiyacı olmayan kişiler “param biriksin sonra tek seferde çekerim” diyebilmektedir. Bu gibi durumlarda maaşınız emanete alınabilir. Kaybolmaz elbette ama bunu engellemek için düzenli biçimde maaşınızı çekmelisiniz. Aksi takdirde ancak yazılı müracaatınız halinde ödemeniz tekrar size ödenebilmektedir.

İşsizlik Maaşı Alırken “Sağlık”Tan (Genel Sağlık Sigortası’ndan) Yararlanabilir Miyim?

Evet yararlanabilirsiniz. Ancak size ödenecek primler sadece “GSS” dediğimiz genel sağlık sigortası primlerinden oluşacaktır. Bu emekliliğinize yansıyacak olan prim gün sayılarının ödenmeyeceği anlamına gelmektedir. Bu arada ayrıca bakmakla yükümlü olduğunuz çalışmayan eş ya da çocuklarınız da “Sağlık”tan yararlanabilecektir.

İşsizlik Maaşı Alırken Mutlaka İşkur’a ya da Alo 170’e Haber Verilmesi Gereken Durumlar Nelerdir?

• İkamet adresinin ya da telefon numaranızın değişmesi
• Herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan yaşlılık aylığı alınması
• Yetkili sağlık kuruluşunca istirahatli kılınması
• Silahaltına alınılması / askerlik
• Yurtdışına çıkılması
• Tutukluluk hali / hüküm giyilmesi
• Mahkeme kararıyla işe iade edilmesi[4]
• İşe giriş, iş kurma ya da gelir getirici bir faaliyette bulunulması

durumlarında mutlaka 15 gün içerisinde mutlaka İŞKUR’a ya da alo 170’e haber verilmesi gerekmektedir.

*UYARI: Gelir getirici faaliyette bulunmadan kasıt olarak çiftçilik yapılması örnek olarak gösterilebilir. Ziraat odalarınca yapılan Ek-5 tarım sigortası da işsizlik maaşı almanın önünde bir engel. Ancak burada dikkat edilmesi gereken şu. Bazen bazı ziraat odaları, kişinin SGK’lı bir şekilde çalıştığı işyerinden ayrılmasının ardından kişinin haberi olmadan tarım Bağ-Kur’unu bağlayarak kişinin işsizlik maaşı almasına -bilmeden de olsa- engel olabiliyorlar. Eğer daha önce tarım Bağ-Kur’u yaptırdıysanız önce ziraat odalarından çıkışınızı yaptırmalı sonra SGK’dan bu çıkışınızı işlettirmelisiniz.

*AYRINTI: İşsizlik maaşı hak kazanmanız halinde ödenek almaya devam ederken yukarıda sayılan bir sebepten ötürü ödeneğiniz kesilir ve bu durum sona ererse (örneğin işe girdiniz, maaşınız kesildi, tekrar işten ayrıldınız gibi durumlarda) tekrar işsizlik maaşı bağlanmasında gereken şartları yerine getirmeniz beklenmeden başvurunuz halinde maaşınızı almaya kaldığınız yerden almaya devam edebilirsiniz.  (Ancak burada başvuru yapmanız elzemdir. Başvuru yapmadan otomatik bir ödeme bağlama sistemi bulunmamaktadır.)

*UYARI: Haksız yere ya da sehven yapılan iş ve işlemlerden kaynaklanan sebeplerden dolayı işsizlik maaşı almaya başlarsanız Kurum tarafından ödeneğiniz durdurulacak ve yasal faizi ile geri alınacaktır.

*UYARI: İşsizlik maaşı alırken İŞKUR sisteminden bir ilana başvuru yaptığınızda veya İŞKUR’dan cep telefonunuza mesaj, e-mail ya da posta yolu ile bir iş ilanına davet edildiğinizde İŞKUR’a gelerek görüşme formu alıp ilgili işyerinde iş görüşmesine gitmeniz gerekecektir.  İşe girerseniz ne ala. Ancak işe giremezseniz, işe uygun değilseniz ya da işveren sizi işe almadıysa işverene formun ilgili yerini doldurtup İŞKUR’a getirmeniz gerekecektir. Aksi halde maaşınız kesilecektir.

Sonuç

Aslında bu kadar detaylı anlatıldığına bakmayın. Başınıza gelebilecek her türde detaya yer vermeye çalıştık. Eğer şartlarınız uygunsa başvurunuzu yapacak ve ardından gelen mesajdan sonra her ayın 5 inde maaşınızı almaya başlayacaksınız. Temennimiz en yakın zamanda kendinizi mutlu hissettiğiniz bir iş bulmanız ve işsizlik maaşına ihtiyaç duymamanızdır. İş yaşantınızda başarılarınız daim olsun.

M. Tolga AYYILDIZ
İş ve Meslek Danışmanı
m.tolga.ayyildiz@gmail.com

[1] 8/9/1999 Tarih, 4447 Sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu, md. 47

[2] https://www.iskur.gov.tr/is-arayan/issizlik-sigortasi/issizlik-odenegi/ (erişim tarihi: 14.02.2020)

[3] https://www.iskur.gov.tr/is-arayan/issizlik-sigortasi/issizlik-odenegi/ (erişim tarihi: 14.02.2020)

[4] https://www.iskur.gov.tr/is-arayan/issizlik-sigortasi/issizlik-odenegi/ (erişim tarihi: 14.02.2020)