UCUZ İŞ GÜCÜ: ÇOCUK İŞÇİLER (Çocuk ve Genç İşçilere Özel Çalışma Koşulları)

Çocuk ve genç işçilerin sağlık ve güvenliklerini, fiziksel, zihinsel, ahlaki ve sosyal gelişmelerini sağlamak, öğrenimlerini devam ettirebilmeleri ve ekonomik istismarlarını önlemek için çocuk ve genç işçilerin çalışma koşulları ayrıca düzenlenmiştir.

On dört yaşını bitirmiş, on beş yaşını doldurmamış ve ilköğretimini tamamlamış kişidir.

On beş yaşını tamamlamış, ancak an sekiz yaşını tamamlamamış kişidir.
Genç İşçilere Özel Çalışma Koşulları

Yapısı ve niteliği itibariyle ve yerine getirilmesi sırasındaki özel koşullara göre;
• Çocukların gelişmelerine veya sağlık ve güvenliklerine zararlı etki
ihtimali olmayan,
• Okula devamını, mesleki eğitimini veya yetkili merciler tarafından
onaylanmış eğitim programına katılımını ve bu tür faaliyetlerden yararlanmasını engellemeyen işlerdir.

• On beş yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır.
• Ancak, on dört yaşını doldurmuş ve zorunlu ilköğretim çağını tamamlamış olan çocuklar, bedensel, zihinsel, sosyal ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak hafif işlerde çalıştırılabilir.
• On dört yaşını doldurmamış çocuklar ise, bedensel, zihinsel, sosyal ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak sanat, kültür ve reklam faaliyetlerinde yazılı sözleşme yapmak ve her bir faaliyet için ayrı izin almak şartıyla çalıştırılabilirler

Çocuk ve genç işçilerin çalıştırılmasına izin verilen işler, Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik ekinde sayılmıştır. Söz konusu Yönetmeliğe göre;
• On dört yaşını bitirmiş ve ilköğretimini tamamlamış çocuk işçiler,
ancak Yönetmeliğin 1 numaralı ekinde belirtilen hafif işlerde çalıştırılabilirler.
• On beş yaşını tamamlamış, ancak 18 yaşını tamamlamamış genç işçiler, Yönetmeliğin 2 numaralı ekinde çalışmalarına izin verilen işlerde çalıştırılabilirler.
• On altı yaşını doldurmuş fakat on sekiz yaşını bitirmemiş genç işçiler,
Yönetmeliğin 3 numaralı ekinde çalışmalarına izin verilen işlerde çalıştırılabilirler.

3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu kapsamında mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumlarından mezun olan meslek sahibi on altı yaşını doldurmuş genç işçiler; sağlığı, güvenliği ve ahlakının tam olarak güvenceye alınması şartıyla Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik ekinde belirtilen sınırlamalara bağlı kalmaksızın ihtisas ve mesleklerine uygun işlerde çalıştırılabilirler.

Çocuk ve genç işçilerin günlük çalışma süreleri, yirmi dört saatlik zaman diliminde, kesintisiz on dört saat dinlenme süresi dikkate alınarak uygulanır.
• On dört yaşını doldurmuş, zorunlu ilköğretim çağını tamamlamış ve
okula gitmeyen çocukların çalışma süreleri, günde yedi haftada otuz beş saatten,
• On beş yaşını tamamlamış çocukların çalışma süreleri, günde sekiz,
haftada kırk saatten,
• On dört yaşını doldurmamış, sanat, kültür ve reklam faaliyetlerinde
çalışan çocukların çalışma süreleri günde beş, haftada otuz saatten, fazla olamaz.

Okul öncesi çocuklar ile okula devam eden çocukların eğitim dönemindeki çalışma süreleri, eğitim saatleri dışında olmak üzere, en fazla günde iki saat ve haftada on saat olabilir.

Okula devam eden çocukların çalışma süreleri okulun kapalı olduğu
dönemlerde, günde yedi ve haftada otuz beş saatten fazla olamaz. On beş
yaşını tamamlamış çocuklar için bu süre günde sekiz ve haftada kırk
saate kadar artırılabilir.

Çocuk ve genç işçilerin günlük çalışma sürelerinin hesaplanmasında,
4857 sayılı İş Kanunu’nun 66. maddesinde belirtilen çalışma süresinden sayılan hallerin yanı sıra,
• İşverenin vermesi gereken eğitimlerde geçen süreler,
• İşverenin işyeri dışında gönderdiği kurslar ve toplantılarda geçen süreler ile yetkili kurum ve kuruluşlar tarafından düzenlenen mesleki eğitim programlarında geçen süreler,
• Ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlar tarafından çalışan çocuk
ve gençler ile ilgili olarak düzenlenen konferans, kongre, komisyon ve
benzeri toplantılara temsilci olarak katılmaları nedeniyle işlerine devam edemedikleri süreler, çalışma sürelerinden sayılır.

Çocuk ve genç işçilere iki saatten fazla dört saatten az süren işlerde otuz dakika, dört saatten yedi buçuk saate kadar olan işlerde çalışma süresinin ortasında bir saat olmak üzere ara dinlenmesi verilmesi zorunludur.

Çocuk ve genç işçilerin hafta tatili izinleri kesintisiz kırk saatten az
olamaz

Çocuk ve genç işçiler, ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalıştırılamazlar.
Bir takvim yılı içerisinde toplam 15.5 gün ulusal bayram ve genel tatil
günü vardır. Ulusal bayram 28 Ekim saat 13.00’den itibaren başlar ve 29 Ekim gününü de içerecek şekilde 1.5 gündür. Genel tatil günleri ise
1 Ocak, 23 Nisan, 1 Mayıs, 19 Mayıs, 15 Temmuz, 30 Ağustos, 1’er gün,
Ramazan Bayramı 3.5 gün ve Kurban Bayramı 4.5 gündür.

Çocuk ve genç işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi en az 20 gündür.

Yıllık ücretli iznin kesintisiz kullandırılması esastır. Ancak, yararına olduğu durumlarda çocuk ve genç işçinin isteği üzerine en fazla ikiye bölünerek kullandırılabilir

Okula veya eğitime devam eden çocuk ve genç işçilere yıllık ücretli izinleri okulların tatil olduğu, kursa ve diğer eğitim programlarına devam edilmediği dönemlerde verilir

Çocuk ve genç işçileri;
• Çocuklara karşı işlenmiş suçlardan hüküm giyen,
• Yüz kızartıcı suçlardan hüküm giymiş olan,
işveren veya işveren vekilleri çalıştıramazlar

İşveren çalıştırdığı çocuk ve genç işçinin velisi veya vasisi ile yazılı iş sözleşmesi yapmak zorundadır.

On dört yaşını doldurmamış çocuklar; bedensel, zihinsel, sosyal ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak sanat, kültür ve reklam faaliyetlerinde yazılı sözleşme yapmak ve her bir faaliyet için ayrı izin almak şartıyla çalıştırılabilirler.

İşveren, çocuk ve genç işçinin velisi veya vasisine, çocuk ve genç işçinin çalıştırılacağı iş, karşılaşabileceği riskler ve alınan önlemler hakkında bilgi vermek zorundadır.

İşveren, okula devam eden çocuk ve genç işçiden çalıştırmaya başlamadan önce, öğrenci olduğuna dair belge istemeli ve söz konusu belgeyi özlük dosyasında muhafaza etmelidir.

İşverenler, çocuk ve genç işçilere, çalıştırmaya başlamadan önce; işyerindeki riskler, işe uyum ve kanuni hakları hakkında ve işin niteliğine göre gerekli iş başı eğitimlerini vermelidir.

• Çocuk ve genç işçinin işe yerleştirilmesinde ve çalışması süresince
güvenliği, sağlığı, bedensel, zihinsel, ahlaki ve psiko-sosyal gelişimi,
kişisel yatkınlık ve yetenekleri dikkate alınmalıdır.
• Çocuk ve genç işçiler, okula devam edenlerin okula devamları ile okuldaki başarılarına engel olmayacak, meslek seçimi için yapılacak hazırlıklara ya da Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yeterliliği kabul edilen mesleki eğitime katılmasına engel olmayacak işlerde çalıştırılabilirler.
• İşverenler çocuk ve genç işçilerin tecrübe eksikliği, mevcut veya muhtemel riskler konularında bilgisizlik veya tamamen gelişmiş olmamalarına bağlı olarak gelişmelerini, sağlık ve güvenliklerini tehlikeye sokabilecek herhangi bir riske karşı korunmalarını temin etmek zorundadırlar

İşveren, çocuk ve genç işçinin işe başlamasından önce veya çalışma
esnasında, çalışma koşullarında değişiklik olması gerektiği hallerde, bu değişikliği yapabilmek için aşağıdaki hususları göz önünde bulundurmalıdır:
• İşyeri ve işin yapıldığı yerin uygunluğu ve tanzimi,
• Kullanılan iş ekipmanlarının şekli, sırası ve bunların kullanılış biçimleri,
• İş organizasyonları,
• Çocuk ve genç işçilere verilen eğitimin ve talimatların düzeyi.

İşverenlerce yapılması gereken değerlendirme sonucunda; çocuk ve genç işçilerin fiziki veya zihinsel gelişmeleri ile güvenlikleri yönünden risk tespit edilmesi halinde, en kısa sürede gerekli tıbbi kontrollerin yapılması sağlanmak zorundadır.

• Düşme ve yaralanma tehlikesi olabilecek şekilde çalışmayı gerektirecek olanlar hariç meyve, sebze, çiçek toplama işleri,
• Kümes hayvanları besiciliğinde yardımcı işler ve ipek böcekçiliği işleri,
• Esnaf ve sanatkarların yanında satış işleri,
• Büro hizmetlerine yardımcı işler,
• Gazete, dergi ya da yazılı matbuatın dağıtımı ve satımı işleri (yük taşıma ve istifleme hariç),
• Fırın, pastane, manav, büfe ve içkisiz lokantalarda komi ve satış elemanı olarak yapılan işler,
• Satış eşyalarına etiket yapıştırma ve elle paketleme işleri,
• Kütüphane, fuar, panayır ve sergi yerlerinde yardımcı işler (yük taşıma
ve istifleme hariç),
• Spor tesislerinde yardımcı işler,
• Çiçek satışı, düzenlenmesi işleri.

• Meyve ve sebze konserveciliği, sirke, turşu, salça, reçel, marmelat,
meyve ve sebze suları imalatı işleri,
• Meyve ve sebze kurutmacılığı ve işlenmesi işleri,
• Helva, bulama, ağda, pekmez imalatı işleri,
• Kasaplarda yardımcı işler,
• Çay işlemesi işleri,
• Çeşitli kuru yemişlerin hazırlanması işleri,
• Küçükbaş hayvan besiciliğinde yardımcı işler,
• Süpürge ve fırça imalatı işleri,
• Elle yapılan ağaç oymacılığı, kemik, boynuz, kehribar, lüle taşı, Erzurum taşı ve diğer maddelerden süs eşyası, düğme, tarak, resim, ayna, çerçeve, cam ve emsali eşya imalatı işleri,
• Toptan ve perakende satış mağaza ve dükkanlarında satış, etiketleme
ve paketleme işleri,
• Büro işyerlerinde büro işleri ve yardımcı işler,
• İlaçlama ve gübreleme hariç çiçek yetiştirme işleri,
• İçkili yerler ve aşçılık hizmetleri hariç olmak üzere hizmet sektöründeki işler,
• Diğer giyim eşyası, baston ve şemsiye imalatı işleri,
• Yiyecek maddelerinin imalatı ve çeşitli muamelelere tabi tutulması
işleri,
• Yorgancılık, çadır, çuval, yelken ve benzeri eşyaların imalatı ve dokuma
yapmaksızın diğer hazır eşya imalatı işleri,
• Sandık, kutu, fıçı ve benzeri ambalaj malzemeleri, mantar, saz ve kamıştan sepet ve benzeri eşya imalatı işleri,
• Çanak, çömlek, çini, fayans, porselen ve seramik imaline ait işler (fırın
işleri ve silis ve quarts tozu saçan işler hariç),
• El ilanı dağıtımı işleri,
• Cam, şişe, optik ve benzeri malzeme imalathanelerinde üretime ilişkin işler (fırın işleri ve silis ve quarts tozu saçan işler, ısıl işlem, renklendirme ve kimyasal işler hariç),
• Bitkisel ve hayvansal yağların üretimi ve bunlardan yapılan maddelerin imaline ilişkin işler (karbon sülfür gibi parlayıcı veya tahriş edici
çözücülerle yapılan prine veya benzeri yağlı maddelerin ekstrasyon
yoluyla yağ üretimi işlerinde ekstrasyon kademeleri hariç),
• Pamuk, keten, yün, ipek ve benzerleriyle bunların döküntülerinin
hallaç, tarak ve kolalama tezgahlarından ve boyama ile ilgili işlemlerden bölme ile ayrılmış ve fenni iklim ve aspirasyon tesisatı olan iplikhane ve dokuma hazırlama işleri,
• Balıkhane işleri,
• Şeker fabrikalarında üretime hazırlamaya yardımcı işler,
• Araçsız olarak 10 kg’dan fazla yük kaldırılmasını gerektirmeyen torbalama, fıçılama, istifleme ve benzeri işler,
• Su bazlı tutkal, jelatin ve kola imali işleri,
• Sandal, kayık ve emsali küçük deniz araçlarının imalatı ve tamiratı
işleri (boya ve vernik işleri hariç)

• Toprağın pişirilmesi suretiyle imal olunan kiremit, tuğla, ateş tuğlası işleri ile boru, pota, künk ve benzeri inşaat ve mimari malzeme işleri,
• Kurutma ve yapıştırma işleri, kontrplak, kontratabla, yonga ağaçtan mamul suni tahta ve PVC yüzey kaplamalı suni tahta imali işleri ile emprenye işleri,
• Parafinden eşya imali işleri,
• Kuş ve hayvan tüyü kıllarının temizlenmesi, didiklemesi, ayrılması ve bunlara benzer işler,
• Plastik maddelerin şekillendirilmesi ve plastik eşya imali işleri (PVC’nin imali ve PVC’den mamül eşyaların yapımı hariç),
• Mensucattan hazır eşya imali işleri (Perde, ev tekstili, otomobil ürünleri ve benzerleri),
• Kağıt ve odun hamuru üretimi işleri,
• Selüloz üretimi işleri,
• Kağıt ve kağıt ürünlerinden yapılan her türlü eşya ve malzemenin
imali işleri,
• Zahire depolarındaki işler ile un ve çeltik fabrikalarındaki işler,
• Her türlü mürekkep ve mürekkep ihtiva eden malzeme imali işleri.

Yaş kayıtlarına bağlı olarak müsaade edilen işlerden olsalar dahi aşağıdaki işlerde on sekiz yaşını doldurmayan işçiler çalıştırılamaz.
• Hazırlama, tamamlama ve temizleme işlerinde,
• Alkol, sigara ve bağımlılığa yol açan maddelerin üretimi ve toptan satış işlerinde,
• Parlayıcı, patlayıcı, zararlı ve tehlikeli maddelerin toptan ve perakende satış işleri ile bu gibi maddelerin imali, işlenmesi, depolanması işleri ve bu maddelere maruz kalma ihtimali bulunan her türlü işlerde,
• Gürültü ve/veya vibrasyonun yüksek olduğu ortamlarda yapılan işlerde,
• Aşırı sıcak ve soğuk ortamda çalışma gerektiren işlerde,
• Sağlığa zararlı ve meslek hastalığına yol açan maddeler ile yapılan
işlerde,
• Radyoaktif maddelere ve zararlı ışınlara maruz kalınması ihtimali olan işlerde,
• Fazla dikkat isteyen ve aralıksız ayakta durmayı gerektiren işlerde,
• Parça başı ve prim sistemi ile ücret ödenen işlerde,
• Eğitim amaçlı işler hariç iş bitiminde evine veya ailesinin yanına dönmesine imkan sağlamayan işlerde,
• İşyeri hekimi raporu ile fiziki ve psikolojik yeterliliklerinin üzerinde
olan işlerde,
• Eğitim, deney eksikliği, güvenlik konusunda dikkat eksikliği getirme
ihtimali olan işlerde,
• Para taşıma ve tahsilat işlerinde,
• 4857 sayılı İş Kanununun 69 uncu maddesinin birinci fıkrasında belirtilen gece dönemine rastlayan sürelerde yapılan işlerde.