Çoklu Zeka Nedir?

Çoklu Zeka Teorisi Howard Gardner tarafından 1983 yılında ortaya çıkmıştır. Gardner zekanın tek bir yeteneğe bağlı olmadığını, onun çeşitli ve özel boyutlardan oluştuğunu söylemektedir. Gardner, zekâ diyerek adlandırdığı 7 farklı beceriyi öğrenme, problem çözme ve insan olma için etkili bir araç olarak tanımlar. Her insan sahip olduğu zekâlarla birlikte farklı bir öğrenme, problem çözme ve iletişim kurma yöntemine sahiptir. 

Prof. GARDNER’ın tanımladığı Çoklu Zekâ türleri:  

1. Sözel – Dilsel Zekâ 

2.  Mantıksal – Matematiksel Zekâ   

3. Görsel – Mekansal Zekâ  

4. Kinestetik(Bedensel – Müziksel) Zekâ   

5. Ritmik Zekâ  

6. Kişisel – İçsel Zekâ   

7.  Kişilerarası Sosyal Zekâ  

8.  Doğa Varoluşcu Zekâ 

1995 yılında Doğa Zekâsı, 8. Zekâ olarak kabul edildi ve üzerinde çalışmalar sürdürülmeye devam etmektedir. 

1-) Sözel – Dilsel Zekâ  

Sözel – Dilsel Zekâ, dili etkili bir biçimde kullanma, kelimelerle ve seslerle düşünme, dildeki hemen kavranamayan anlamları kavrayabilme, ikna kabiliyet becerisidir.  

Sözel – Dilsel Zekâya Sahip Kişilerin Özellikleri : 

• Diğer insanların seslerini, okumasını , yazmasını vs. taklit edebilirler. 
• Dinleyerek, okuyarak, yazarak ve konuşarak öğrenirler. 

• Cümleleri dinler, yorumlar, farklı bir tarzda ifade eder ve söylediklerini hatırlarlar. 
• Dinleyicileri, konuşmaları ile etkilerlerler.  
• Farklı dilleri öğrenme becerisine sahiptirler. 
• Hikaye, şiir yazma gibi etkinliklerden zevk alırlar. 
• Yeni dil formları oluşturur, dinleme becerilerine sahiptirler. 

2-) Mantıksal – Matematiksel Zekâ 

Matematiksel – Mantıksal Zekâ, sayılarla çalışma, tümdengelim ve tümevarım teknikleri ile düşünebilme , soyut ve sembolik problemleri çözebilme, kavramlar, düşünceler ve fikirler arası kompleks ilişkileri algılayabilme becerisidir. 

Matematiksel – Mantıksal Zekâya Sahip Kişilerin Özellikleri : 

• Neden – sonuç ilişkilerini çok iyi kurarlar. 

• Somut cisimleri soyut sembolik ifadelere dönüştürebilirler. 
• Mantıksal problem çözümlerinde başarılıdırlar. 
• Hipotezler kurar ve sınarlar. 
• Bulmaca ve Zekâ oyunlarını severler. 
• Miktar tahminlerinde bulunurlar. 

• Grafikler ya da şekiller halinde verilen (görsel) bilgileri yorumlarlar. 
• Grafik, şema, şekillerle çalışmaktan hoşlanırlar. 

3-)GÖRSEL-MEKANSAL ZEK  

Görsel-Mekansal Zekâ, resimlerle, şekillerle düşünebilme, görsel dünyayı algılayabilme, şekil, renk ve dokuları zihnin gözleriyle görebilme ve bunları sanatsal formlara dönüştürebilme yeteneğidir. Psiko-motor becerilerin gelişmesiyle başlar, el-vücut-beyin koordinasyonunun gelişimi küçük kas gelişiminin mükemmel çalışmalarıyla geliştirilebilir. 

Görsel ve Mekansal Zeka Görsel ve Mekansal Zekâya Sahip Kişilerin Özellikleri: 

• Görerek ve gözleyerek öğrenirler. 
• Kolaylıkla yön bulma becerisine sahiptirler. 
• Grafik, diyagram, harita, şekil ve modelleri yorumlayabilirler. 
• Dinlediklerinden zihinsel objeler, hayaller, resimler üretir. Öğrendiği bilgileri hatırlamada bu zihinsel resimleri kullanırlar. 
• Çizmek, resim yapmak, boyamak ve modeller oluşturmaktan zevk alırlar. 

• Üç boyutlu ürünler hazırlamaktan hoşlanırlar. 
• Origami ve maketler hazırlar, bir objenin farklı açılardan perspektifini anlayabilir, onu zihninde canlandırabilirler. 
• Öğrendiği bilgileri somut ve görsel sunuşlara dönüştürürler 

4-)KİNESTETİK – BEDENSEL ZEK 

Kinestetik-Bedensel Zeka, aklın ve vücudun mükemmel bir fiziksel performansla birleştirilerek belli bir amaca yönelik faaliyetlerin sergilenebilmesi yeteneğidir. 

Kinestetik ve Bedensel Zekâya Sahip Kişilerin Özellikleri: 

• Zihin ve vücut koordinasyonlarını etkili bir biçimde kullanırlar 

• Sağlıklı yaşam konusunda vücuduna özen gösterirler. 
• Fiziksel işlerde, görevlerde denge, zerafet, maharet ve dakiklik gösterirler. 
• Çevresini, nesneleri, eşyaları dokunarak ve hareket ederek inceler. Öğrendiklerine dokunmayı ya da onları kullanmayı tercih ederler. 
• Fiziksel maharet isteyen alanlarda ( dans, spor…) yenilikler keşfeder ve farklılıklar ortaya çıkarır. 
• Rol yapma, atletizm, dans, dikiş nakış gibi alanlarda yetenekleri vardır. 

• Aktif katılımla daha iyi öğrenir. Söylenenden daha çok yapılanı hatırlarlar. 
• Gezi-inceleme-model/ maket yapma gibi fiziksel aktivitelere katılımdan zevk alırlar. 
• Organizasyon yapma özellikleri gelişmiştir. 
• Bulundukları çevreye ve onu kapsayan sistemlere karşı duyarlıdır ve sorumlu davranırlar. 

5-)KİŞİLERARASI-SOSYAL ZEK  

Sosyal Zekâ insan aklının en önemli özelliklerindendir. Ünlü eğitim bilimci Humprey’e göre, insan zihninin en yaratıcı kullanımı, insan ilişkilerini etkili olarak sürdürmekle olur. 

Kişilerarası – Sosyal Zekâ insanlarla birlikte çalışabilme, Sözel – Bedensel Zekâ dilini etkili bir biçimde kullanarak çok farklı karakterlere sahip insanlarla kolaylıkla iletişim kurabilme, insanları yönetebilme, onlarla uyumlu çalışabilme ve insanları ikna edebilme becerisidir. 

Sosyal Zekâya Sahip Kişilerin Özellikleri : 

• Yaşıtları ile ya da farklı yaş grupları ile birlikte olmaktan zevk alırlar. 
• Diğer insanların duygularına karşı duyarlıdırlar. 
• Diğer insanları konuşmaları ile etkilerler. 

• Grup ve takım çalışmalarından, çok özel ve mükemmel ürünler ortaya çıkararak, gruplar halinde çalışmaktan zevk alırlar. 
• Farklı kültürler, farklı yaşam tarzları konusunda çok meraklıdırlar. 
• Çok küçük yaşlarda bile toplumsal ve politik sorunlarla ilgilenebilirler. 
• Güçlü bir espri yeteneğine sahiptirler. 
• Davranışlarının sonuçlarını değerlendirebilirler  

• İnsanların her tür davranışına karşı kabul edicidirler. 
• Sözel ve bedensel dili etkili bir biçimde kullanırlar. 
• Farklı ortamlara, farklı insan topluluklarına girdiklerinde kolaylıkla uyum sağlayabilirler. 
• İnsanları organize etme yetenekleri vardır.Liderlik vasıflarını taşırlar. 

6-)KİŞİSEL-İÇSEL ZEK  

Kişisel – İçsel Zekâ, kendimiz hakkındaki duygu ve düşünceleri şekillendirebilme, yaşamı sürdürebilme ve yaşadıklarımızdan öğrendiklerimizle, hayat felsefemizi oluşturabilme, yaşamımızı bu doğrultuda planlanma, kişisel istek ve hayaller oluşturabilme becerisidir. 

Kişisel Zekâya Sahip Kişilerin Özellikleri : 

• Yalnız kalmaktan hoşlanırlar. 
• Yaşadığı her olay ve deneyim üzerinde çok fazla düşünürler. 
• Kendi içinde bir değer ve anlayış sistemi oluşturur.Her şeyde kendinden bir şey ararlar. 
• Kendi duygu ve düşüncelerinin farkındadırlar. 
• Kendisini farklı tarzlarda ifade edebilirler; yazar,ressam,heykeltraş vb. 

• Yaşam felsefesini oluşturmaya yönelik bir anlayış içindedirler. 
• Bireysel çalışmalardan zevk alırlar. 
• Yaşamında motivasyon kaynakları, hedefleridir. 
• Kendisi üzerinde düşünmek için çok zaman harcar ve sürekli bir kişisel değerlendirme süreci içerisindedirler. 

7-)MÜZİKSEL-RİTMİK ZEK  

Müziksel – Ritmik Zekâ, sesler, notalar, ritimlerle düşünme, farklı sesleri tanıma ve yeni sesler, ritimler üretme, ritmik ve tonal kavramları tanıma ve kullanma, çevreden gelen seslere ve müzik aletlerine karşı duyarlı olabilme becerisidir. 

Müziksel Zekâya Sahip Kişilerin Özellikleri : 

• İnsan sesi ve çevreden gelen sesler gibi çok farklı seslere karşı duyarlıdır, dinler ve tepkide bulunular. 
• Müziği yaşamında kullanmak için fırsatlar oluştururlar. 
• Seslerle nota ve ritimlere karşı özel bir ilgiye sahiptirler. 
• Müziği hareketlerle birleştirerek farklı figürler ortaya çıkarabilirler. 
• Müziksel enstrümanlara karşı ilgilidirler. 

• Enstrümanları kullanmayı kolaylıkla öğrenebilirler. 
• Orijinal müzik kompozisyonları oluşturabilir. 
• Ritim tutalar. 
• Öğrendiği şarkıları mırıldanarak gezerler. 

8-)DOĞA ZEKÂSI  

Doğa Zekâsı, doğadaki tüm canlıları tanıma, araştırma ve canlıların yaratılışları üzerine düşünme becerisidir. 

Doğa Zekâsı Gelişmiş Kişilerin Özellikleri : 

• Doğadaki hemen her canlının yaşamına ilgi duyarlar. Farklı canlı türlerinin isimlerine karşı dikkatlidir; çiçek türleri, hayvan türleri onlar için çok çekici gelmektedir. 
• Zooloji, botanik, organik kimya, tıp, fotoğrafçılık, dağcılık, izcilik…vb alanlara ilgi duyarlar. 
• Seyahat etmeyi, belgeseller izlemeyi severken, doğa ve gezi dergilerini incelemekten hoşlanırlar. 
• Doğadaki bitki türlerine karşı duyarlıdırlar. 
• Doğanın insanlar üzerindeki ya da insanın doğa üzerindeki etkisi ile ilgilenirler. 

Kaynaklar 

http://www.helpdeskinld.com/index.php/tr/okullara-oeneriler3/yazilim-yoentemleri/coklu-zeka 

Armstrong, Thomas. Multiple Intelligences in the Classroom 3rd ed. Alexandria, VA: Association for Supervision and Curriculum Development, 2009. 

Armstrong, Thomas. 7 Kinds of Smart: Identifying and Developing Your Multiple Intelligences. New York: Plume, 1999. 

Armstrong, Thomas. In Their Own Way: Discovering and Encouraging Your Child’s Multiple Intelligences, New York: Tarcher/Putnam, 2000. 

Armstrong, Thomas. You’re Smarter Than You Think: A Kid’s Guide to Multiple Intelligences. Minneapolis, MN: Free Spirit, 2014. 

Armstrong, Thomas. The Multiple Intelligences of Reading and Writing: Making the Words Come Alive. Alexandria, VA: Association of Supervision and Curriculum Development, 2003. 

Association for Supervision and Curriculum Development, Multiple Intelligences CD-ROM, and Multiple Intelligences Video Series; 1250 N. Pitt St., Alexandria, VA 22314-1453 (800-933-2723). 

Gardner, Howard. Frames of Mind: The Theory of Multiple Intelligences. New York: Basic,1983 

Gardner, Howard. Multiple Intelligences: The Theory in Practice. New York: Basic, 1993.