İçindekiler
Maslow’un Kuramından Motivasyon
Motivasyon en anlaşılır haliyle bir işi yapmak için duyulan istek ve güdülenme olarak tanımlanabilir. Farklı kuramcılar tarafından insanların bir işi yapma gönüllülüğünün nasıl arttığı sorusu araştırılmıştır ve farklı bakış açılarına göre de farklı şekilde bu sorular cevaplanmıştır.
Bu kuramların en yaygın ve kabul görmüş olanı Maslow’a aittir. İhtiyaçlar piramidiyle özdeşleşmiş bu kurama göre bir kişinin güdülenmesi için belirli ihtiyaçlarının giderilmesi gerekir.
Abraham Maslow
Yedi kardeşin en büyüğü olan Maslow, 1908 yılında ABD’ de dünyaya gelmiştir. Dönemin sosyal yaşamı içinde rastlanan ayrımcılığa Yahudi olduğu için maruz kalmış ve bu yüzden çoğunlukla yalnız bir çocukluk geçirdiğini söylemiştir. Bu yalnızlık esnasında zamanını kitaplarla geçirmesi bir anlamda kendisinin yetişkin yaşında ulaşacağı başarılarına zemin hazırlamıştır. Üniversite seçiminde ilk yönelimi hukuk alanına olmuşken daha sonrasında psikoloji alanına yönelmiştir. Farklı hocalarla tanışmış olsa da kendisini en çok etkileyen Harlow olmuştur. Çalışmaları hep devam etmiş olan Maslow günümüzde en çok bilinen görüşü olan İhtiyaçlar Hiyerarşisi Teorisi’ni geliştirmiştir. 1970 senesinde kalp krizi sonucu hayatını kaybetmiştir.
1. Fizyolojik İhtiyaçlar
Canlı olarak bizler sahip olduğumuz fizyoloji gereği yaşam sistemlerimizin devamlılığını korumak zorundayız. Hayatta kalma temel güdüsü insanı yaşamını sürdürebileceği koşulları karşılama yönünde motive eder. Eksikliği hissedilen ihtiyaçların en çabuk ve yeterli şekilde giderilmeye çalışılması beklenilen bir davranıştır. Aç olduğumuzda en hızlı pişecek yemeği yapmak için, üşüdüğümüzde kapalı bir alana sığınmak için, tuvalete sıkıştığımızda en yakın tuvaleti bulmak için motivasyonumuz son derece yüksektir. Maslow’un en temel basamağa yerleştirdiği fizyolojik ihtiyaçlar hemen her alan için geçerlidir ve her alanda da temeldir. Örneğin iş hayatı açısından bir çalışanın temel ihtiyaçları yemekhane, su otomatı, çay/kahve olanağı, yeterli uykuyu alabileceği çalışma saatleridir. Hiçbirimiz tuvaleti olmayan bir ofiste çalışmayı düşünmeyiz. Ya da böyle bir ortamdaysak da odaklanmış şekilde kendimizi işimize veremeyiz çünkü bedensel olarak zor durumdayızdır. ‘Başarılı olma’ isteğiyle günlerce uykusuz kalarak çalışılan bir sınav hakkında bir süre sonra ‘Ne şekilde olursa olsun bu sınavın artık geçip bitmesini istiyorum’ düşüncesi ve uyuyabilme isteğinin oluşmasının sebebi de birinci basamak fizyolojik ihtiyaçların karşılanamamış olmasıdır.
2. Güvende Olma İhtiyacı
Bebeklikten itibaren en aranan duygulardan biridir güven. Bu dünyada zarar görmeyeceğimizi temin etmek isteriz. Ve bu ihtiyacımız karşılanamazsa Maslow’un öne sürdüğü şekilde motivasyonumuz bunu sağlamaya yönelecektir. Oturduğunuz evden çıkmanız istendiğinde öncelikle kendinize uygun bir barınma alanı sağlamak doğaldır. Evsiz kalma tehdidinde iken sanıyorum kimse okuduğu kitabı hedeflediği sürede bitirmeye odaklanamaz.
İş hayatından örneklersek güvende olma ihtiyacının karşılanabilmesi için çalışanların sigortalarının başlatılması, maaşlarının zamanında ödenmesi, sözleşme yapılması, binanın depreme dayanıklı olması, iş sağlığı güvenliği önlemlerinin alınmış olması gibi faktörler yüksek performans göstermede motive edici role sahiptir.
3. Ait Olma ve Sevgi İhtiyacı
Temel iki basamaktan sonra gelen bu grup ihtiyaçlarında kişiler bir sınıfa, gruba, aileye, topluluğa ait oldukları ve birileri tarafından sevildikleri bilgisiyle güdülenir. Yalnız hisseden, dışlanan, ötekileştirilen bir kişi yaşadığı bu duygusal zorlantılar içindeyken başka bir konuya kendini vermesi çok zordur. . Bu yüzden ilişki kurmak, sosyal bir ağa sahip olmak için enerjisini harcar. Çalışma ortamında örgüt kültürünce tanınmak, iş arkadaşlıkları, üstleri tarafından ismiyle çağrılmak, mesleki zümre grubunun olması gibi nitelikler işine bağlılığını yükseltmeye ek olarak işini daha iyi yapma konusundaki isteğini de besler.
Çalışanların kaynaşması ve iş arkadaşlığı bağı kurabilmeleri için kurumda etkinlikler düzenlenmesi hem kişisel motivasyon hem de işbirliğini yükseltecektir.
4. Değer İhtiyacı
Piramidin üst basamaklarını yükseldikçe daha gelişmiş ve kompleks ihtiyaçlar sıraya giriyor. Değer ihtiyacı da bunlardan birisi. Bir işi yapabilmemiz için iki türlü değer ihtiyacından bahsedebilir. İlki yaptığımız işe verdiğimiz değer, yani emek harcadığımız görevin kazancının bizim için değeri; işimizin başkalarınca değeri, yani bizim görevimizin başkaları tarafından ne kadar değere layık görüldüğü. Önem vermediğimiz bir konuda yaptığımız işlerin başarısı için standartlarımız daha düşük olabilir çünkü burada görevin değeri bizim için motive edici değildir. Bazen de çok emek vererek ve önemseyerek yapılan iş diğer kişiler tarafından yeteri kadar gözde olmayabilir. Bu durumda da daha sonra yapılacak işler için motivasyon kaybı görülür. Çalışanların yaptığı işleri taktir etmek, işlerinin beğenilen yönlerini vurgulamak, pozisyonun örgüt içindeki yerinin öneminden bahsetmek değer ihtiyacının giderilmesine yarar ve motive edici bir davranıştır. Hem kurum içi hem de kurum dışı alanda bir çalışanın yaptığı işlerin fark edilmesi ve bu işler yoluyla itibar kazanması büyük bir motivasyon kaynağı olacağından, iş sahiplerine çalışanlarının işlerini duyurabilecekleri fırsatlar yaratmaları önerilir.
5. Kendini Gerçekleştirme İhtiyacı
Kendini gerçekleştirme bir kişinin yaşayacağı iç tatmin ile ilgilidir. Maslow’un kuramına göre en üst düzey ihtiyaç olan bu basamakta kişiler yaptığı işle ilgili kendi performansını ve başarısını yeterli görmelidir. Özellikle zorlayıcı görevlerin, kriz zamanları gibi zorlu süreçlerin ardından hissedilen iç huzur kendini gerçekleştirme ihtiyacının giderilmesiyle ilgilidir. Giderilen bu ihtiyacın yeniden tükenmesi ve karşılanmayı beklemesi çok uzun süren bir süreç değildir. Bu sebeple tek seferlik başarılar bir insanın kendini gerçekleştirme ihtiyacını karşılaması için tatmin edici değildir. Her zaman tatmin için bir başarı elde edilmesi şart değildir. Yapılan işe kendinden bir parça katmak, yaratıcılık kullanmak, yeni bir bakış geliştirmek de kendiliğin tatmin gereksinimini karşılayabilir.
Maslow’un kuramına göre insanın bazı grup ihtiyaçlarının giderilmesi davranışları için güdüleyicidir. Bu ihtiyaçların önceliği piramidin en altından başlar ve alt basamaktaki ihtiyacın giderilmesi ile yeni basamak ihtiyaçlara doğru ilerleyiş görülür.
Günümüzde bu piramit basamaklarının her insan için aynı sırada takip edilmeyebileceği düşünülmektedir. Bazı insanlar açken görevine odaklanamaz, bazıları ise görevini tamamlamadan yemek düşünemez. Sırası değişse de belirli grup ihtiyaçların insan davranışında motivasyonu belirleyici olduğu inkar edilememektedir.
