SQ3R Metodu: Okuduğumuz Her Şeyi Hatırlasak Nasıl Olurdu?

Birçoğumuz okumanın önemini biliriz. “Okumak insanın tecrübelerini artırır, kişilik gelişimine katkı sağlar. Okuyan insanın toplumsal ilişkileri gelişir, hayatı ve gerçekleri daha iyi anlar. Okuyan insan aydınlanan, bilgilenen insandır.” deriz. Bunları derken aynı zamanda okuduklarım aklımda kalmıyor, yaşamımla okuduklarımı birleştiremiyorum gibi şikâyetlerde de bulunuruz.

Bu şikâyetlerimizden kurtulmamızı sağlayacak bir yöntem olan SQ3R Metodu’nu tanıyalım.

Bu metod 1946 yılında bir eğitim psikoloğu olan Francis Pleasant Robinson tarafından yayınlanan ‘Etkili Çalışma’ isimli kitabında ortaya attığı beş adımlık bir anlayarak okuma metodudur.[5]

SQ3R okuduğunu anlama stratejisi,  başlangıçta üniversite öğrencileri için geliştirilmiş olmasına rağmen, önerilen adımların ortaokul ve lise öğrencileri için de son derece kullanışlı olduğu görülmüştür. Yöntem hala dünyanın çeşitli yerlerinde okullarda ve sınıflarda, okuduklarını daha iyi anlamak amaçlı kullanılmaktadır.

SQ3R adımlarını takip ederek zamanınızı en uygun belgeyi okuyarak geçirmenizi, o belgenin doğru kısımlarını doğru ayrıntı seviyesinde çalışmanızı, uzun vadede hatırlayabileceğinizi, yeni bilgileri mevcut bilgilerle bütünleştirmenizi ve zihninizdeki bilgileri sabitlemenizi sağlamaktadır.

İngilizce kaynaklarda SQ3R olarak adlandırılan tekniğin İngilizce açılımı; Survey, Question, Read, Recite, Review şeklindedir. Bu teknik aynı zamanda Türkçe kaynaklarda İSOTEG olarak (inceleme, sorgulama, okuma, tekrar etme ve gözden geçirme) yer almaktadır. [3]

SQ3R Metodunun adını oluşturan kelimeler aslında, kendi kendine çalışarak okuduğunu anlama ve bilgi akışını ilerletme metotlarını ifade etmektedir. Bu beş adımın İngilizce ve Türkçeleri şöyledir:

• Survey – Göz Atma
• Question – Soru
• Read – Oku
• Recite – Anlat
• Review – Tekrar Gözden Geçir

Bu sayılan adımlar kendi kendinize çalışırken en iyi ve en verimli şekilde bilgiyi özümsemenizi ve kalıcı olarak aklınızda tutmanızı sağlayacak temel adımlardır. Aynı zamanda bu adımlar SQ3R metodunun prensiplerini oluşturmaktadır.

SQ3R Metodundaki çoğu adımı yapıyor olabilirsiniz ancak önemli olan ve sizi etkili bir çalışma  alışkanlığı kazandıracak olan, doğru sırada ve planlı bir biçimde bu adımların tamamını yapmaktır. Şimdi bu beş adımı biraz daha detaylandırarak anlatalım:^[3]

Adım 1: Survey (Göz Atma)

Burada asıl amacınız ders çalışma materyalinizin, içeriğine göz atarak bir ön bilgi oluşumunu sağlamaktır. Çalışacağınız konunun ne hakkında olacağının bir özet yansımasını zihninizde oluşturmak için kullanılır.

• Çalışma materyalinize genel bir bakış için içeriği, girişi, bölüm tanıtımlarını ve bölüm özetlerini tarayın.
• İtalik, kalın sözcükler, alt başlıklar ve kutulu metin gibi metnin öğelerine bakın. Bunlar genellikle önemli olan kelimelere veya fikirlere işaret eder.
• Metne gömülü olan tüm resimleri, haritaları, çizelgeleri veya diyagramları keşfedin.

Bu metnin size aradığınız bilgiyi verip vermeyeceğine karar vermek için bu ipuçlarını kullanın. 

• İhtiyaçlarınızı karşılamıyorsa, farklı bir bilgi kaynağı arayın.

Adım 2: Question (Soru)

Üzerinde çalıştığınız konu ya da bölüm hakkında, sorular ürettiğiniz adımdır.

• Kendinize “Bu bölüm de anlatılan ne? Bu konu bana hangi bilgileri sunuyor?” gibi sorular yöneltin.
• Konuyla ilgili olabilecek tüm sorularınızı not edin. Bunlar, sizi ilk başta okumanıza neden olan sorular olabilir.
• Ayrıca, bu okumadan başka ne elde etmek istediğinizi düşünün. Bu materyalden ne öğrenmeniz gerekiyor? En çok neyi öğrenmekle ilgileniyorsunuz? Ve bu bilgi size nasıl yardımcı olacak?

Malzemeyi sorguladığınızda, zihninizi meşgul eder ve onu öğrenmeye hazırlarsınız. Aktif olarak aradığınızda bilgileri tutma olasılığınız çok daha yüksektir.

Adım 3: Read (Oku)

Bölümü ya da konuyu tamamen okumaya başlayın ve bir önceki adımda oluşturduğunuz soruların cevaplarını arayın.

• Anlamadığınız her şeyi not edin; bu notları daha sonra ilgili materyalleri keşfederken kullanabilirsiniz. Bu okumanın, özellikle bilgi yoğun veya karmaşıksa, beklediğinizden daha uzun süreceğini fark edebilirsiniz.
• Her alt başlığı veya bölüm başlığını, devam etmeden önce cevaplamanız gereken bir soruya dönüştürerek odaklanmaya devam edin metnin bir sonraki kısmına geçmeden önce zihninizdeki cevabı gözden geçirin.

Okurken önemli kavramlar hakkında notlar almak ve okuduklarınıza tepkilerinizi kaydetmeye yarar.

Adım 4: Recite (Anlatma)

• Bir önceki adımda baştan sona okuduğunuz bölümü, bakmadan aklınızda kaldığı kadarıyla kendinize anlatın.
• Bu anlatım sırasında konuyu tam anlamak ve kavramsallaştırmak için her şeyi kendi kelimelerinizle anlatmaya çalışın. 

Ana noktaları (başlıklar / alt başlıklar) ve  “(S) – Sorgulama” adımındaki soruların yanıtlarını hatırlamaya ve bunların cevaplarını anlatmaya çalışın. Bu anlatım adımı, sözlü anlatım veya yazılı olarak bir özet yazma gibi yapılabilir. Bu adım öğrenilenlerin hafızada pekişmesi için önemlidir.

Adım 5: Review (Tekrar Gözden Geçir)

• Kendinize anlattıktan sonra unuttuğunuz veya aklınıza gelmeyen kısımlar için hızlı bir tekrar okuma ile gözden geçirin.
• Daha sonra materyali başka biriyle tartışın. Bu, bilgileri gözden geçirmenin oldukça etkili bir yöntemidir. Az önce öğrendiklerinizi olabildiğince kapsamlı bir şekilde açıklayın.

Yaklaşımı uygulamak zaman alıcı olabilir. Ancak, onu ne kadar çok kullanırsanız, o kadar hızlı alışırsınız.

Bu okuma tekniğini alışkanlık haline getirmek için bir şeyi ayrıntılı olarak okumanız gerektiğinde her seferinde kullanın. Beş adımı kullanma alışkanlığı kazanmak için kendinize fazladan zaman tanıyın ve öğrendiklerinizi arkadaşlarınızla veya meslektaşlarınızla tartışmak için fırsatlar arayın.