Stresle başa çıkmada türlü yöntemler vardır. Bugün doğumumuzdan itibaren etkili olabilen başa çıkma yöntemlerinden öğrenilmiş güçlülük üzerinde duracağım. Öncelikle öğrenilmiş güçlülüğü açıklamak gerekirse; Rosenbaum, stresle başa çıkmada bilişsel bir beceri olarak tanımlamaktadır.
Uzmanlar stresi; korku, üzüntü, gerilim, kaygı, endişe, kuşku, heyecan gibi duyguların bir aradaki ifadesi olarak açıklamaktadır. Stres; bebekliğimizde anne ile ilgili, okul çağımızda sınav döneminde, yetişkinlikte iş ortamında ya da sosyal/fiziki çevrede veyahut da sağlıktan dolayı doğabilmektedir. Uzmanlar makul seviyedeki stresi olumlu olarak değerlendirse de genellikle stres hayatımıza olumsuz yansımaktadır. Hayatımızın her döneminde karşımıza çıkabilecek stresi yönetmek, önce ailenin yönlendirmesiyle sonrasında da kendi bilişsel becerilerimizle şekillendirilebilir. Aileden çocuğun alabileceği öğrenilmiş güçlülük becerileri kazandırması; kendini ifade edici dil, günlük yaşam becerileri, kişisel ve toplumsal beceriler (çocuğun kendini günlük hayatta ve toplum içerisinde ifade edebilmesi) teşviki, sorumluluk verilmesi, çocuğun yap/boz yapması ve yemeğini kendi yemesine izin verilmesi vb. şekillerde olabilir (Geleceğin anne/babaları olarak bu noktalar önemli).
Peki erken yaşta öğrenilmiş güçlülük becerimiz gelişemedi ne yapmalıyız? Öğrenilip geliştirilebilen bu beceri; eğitim programları, koşullanma, model alma, formal ve informal yollarla öğrenim, bilgi ve yönergeler sayesinde kazanılabilir.
Nasıl?
- Deneyimlerimizden ders çıkartabiliriz.
- Kendimizi olabildiğince geliştirmeliyiz.
- Sorumluluk almalıyız.
- Kendimize inanmalıyız (öz-yeterlilik).
- Kendimizi sevmeliyiz ve değerli bulmalıyız.
- Yaptığını doğru bulduğumuz kişiyi örnek alabiliriz.
- Problem odaklı veya duygusal odaklı çözüm yoluna gidebiliriz.
- Problemi tanıma, olası çözüm planlaması oluşturma, seçeneklerin değerlendirilmesi ve uygulaması formülü deneyebiliriz..
- Beklentilerimizi azaltabiliriz.
- Erteleyebilmeyi öğrenebiliriz.
- Hiç olmadı bir uzmanından yardım isteyebiliriz.
Özetle, öğrenilmiş güçlülük becerisi; stresle baş etmeyi öğrenmede, iş ve özel yaşamınızda olumlu sonuçlara ulaşmanızın anahtarlarından biridir. Baş etmek zorundayız! Hayatımızı bir şekilde idame ettirmek zorundayız. Bunu başarıyla yönetmek için yukarıdaki maddeler umarım işinize yarar.
Not: İş hayatında öğrenilmiş güçlülük becerisinin etkilerini incelemek ve yukarıdaki maddelerin açıklamalarını okumak isterseniz, linki inceleyebilirsiniz:
https://dergipark.org.tr/en/pub/opus/article/557530
Kaynaklar:
Bee, H. L., Boyd, D. R., & Gündüz, O. (2009). Çocuk gelişim psikolojisi. Kaknüs yayınları.
Bilgili, H., & Tekin, E. (2019). Örgütsel stres, örgütsel bağlılık ve öğrenilmiş güçlülük ilişkisi üzerine bir araştırma. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 11(18), 2165-2200.
Köknel, Ö. (1989). Çağımızın hastalığı stres. İstanbul. Milliyet Yayınları.
Rosenbaum, M. (1990). The role of learned resourcefulness in self control health behavior.In (M. Rosenbaum Ed), Learned Resourcefulness: On Coping Skills, Self-Control and Adaptive Behavior, (s.3-30). New York: Springer.
Yıldız, D. (2014). Örgütlerde öğrenilmiş güçlülük kavramı ve insan kaynakları departmanı çalışanlarının öğrenilmiş güçlülük düzeylerinin incelenmesi. Master’s Thesis, İstanbul Ticaret Üniversitesi, İstanbul.
HANDE BİLGİLİ
Halkla İlişkiler Uzmanı- İnsan Kaynakları Personeli
